Umræða og fréttir

Almennir læknar

Almennir læknar eru fjölbreyttur hópur lækna sem eiga það sameiginlegt að hafa lokið læknanámi en eru án sérfræðileyfis. Þessi hópur er misleitur, í honum eru nýútskrifaðir læknar en líka margir með langa starfsreynslu innan og utan sérnáms. Flestir tilheyra þessum hópi tímabundið eða þar til sérnámi lýkur.

Hópurinn stækkar hratt. Stórt hlutfall ber titilinn almennur læknir lengur en áður þar sem vegurinn frá upphafi til enda sérnáms hefur lengst. Almennir læknar skipa stóran sess í framlínu heilbrigðisþjónustu, bæði innan og utan sérnáms. Það er ómögulegt að ímynda sér heilbrigðisþjónustu á Íslandi án þessa stóra hóps lækna.

Samnorræn áherslumál sérnámslækna

Félag almennra lækna (FAL) endurvakti tengsl við Norðurlandaráð yngri lækna Nordiske Råd for Yngre Leger (NRYL)) árið 2024 eftir langt hlé.

Ár hvert hittist ráðið til að stilla saman strengi, ræða lausnir við áskorunum og stöðu félagsmanna sinna. Síðastliðin ár hafa breytingar á sérnámsgrunnsári og áhrif þeirra breytinga í hverju landi verið í deiglunni ásamt fjölgun læknanema án samsvarandi fjölgunar stöðugilda í sérnámsgrunni og sérnámi. Þetta veldur áhyggjum af meðal annars atvinnuleysi almennra lækna. Önnur afleiðing er að sífellt erfiðara er fyrir almenna lækna að komast að í formlegu sérnámi á Norðurlöndunum.

Sérnám á Íslandi

Mikilvægir tímar eru framundan við stefnumótun sérnáms á Íslandi. Mikil vinna hefur verið lögð í þá uppbyggingu, með góðum árangri. Lengi hefur Ísland reitt sig á önnur lönd fyrir sérnám lækna og gerir enn. Útlit er fyrir að Ísland muni í auknum mæli þurfa að sjá um sérmenntun lækna í samstarfi við erlend háskólasjúkrahús og þannig bera stærstan hluta af kostnaði sem því fylgir en einnig njóta ávinningsins sem af því hlýst.

Óhugsandi er að ímynda sér stöðu heilbrigðiskerfisins hér á landi hefði efling sérnáms ekki orðið, enda á hópurinn stóran þátt í að tekist hefur að mæta vaxandi þörf fyrir læknisþjónustu. Þó virðast blikur á lofti um að víða sé verið að draga saman seglin innan ýmissa sérnámsleiða. Þessi þróun er áhyggjuefni. Nauðsynlegt er að tryggja að fjármagn fylgi ekki eingöngu menntun læknanema heldur einnig sérnámslæknum. Fyrir liggur að íslenskt heilbrigðiskerfi þarf fleiri sérfræðilækna. Skoðun á þróun stöðugilda lækna hér á landi síðustu árin sýnir að fjölgunin hefur fyrst og fremst verið í hópi almennra lækna en mun minni í hópi sérfræðilækna. Sú þróun getur ekki haldið áfram.

Kjaramál og landsbyggðin

Útfærsla nýrra kjarasamninga hefur reynst ólík milli stofnana og jafnvel sviða innan sömu stofnana. Misjöfn túlkun kjarasamninga hefur ólík áhrif á kjör lækna eftir sérgreinum og stofnunum, sem og ólík áhrif á námstækifæri í sérnámi og vinnutilhögun. Þetta veldur launa- og kjaramismunun milli stofnana og deilda.

Breytt ráðningarfyrirkomulag lækna á landsbyggðinni hefur verið í umræðunni. Læknar hafa lengi nýtt skemmri frí til afleysinga og eldra fyrirkomulagið gekk vel. Það tryggði betri mönnun í dreifbýli og kynnti héraðslækningar fyrir læknum sem jafnvel hafa gert læknisstörf í dreifbýlinu að sínum starfsvettvangi. Fyrirkomulagið létti á álagi fastráðinna lækna í dreifbýlinu, þó ekki væri nema um stundarsakir, svosem á sumartíma eða þegar mönnun var áskorun. Þessar afleysingar hafa reynst almennum læknum mikilvæg reynsla og landsbyggðin notið góðs af þeirri þekkingu sem almennir læknar hafa þegar öðlast á sínum starfsferli.

Afleiðingar þessa breytta fyrirkomulags eru að dregið hefur mjög úr læknamönnun víða á landsbyggðinni. Dæmi eru um að stofnanir hafi leitað til erlendra starfsmannaleiga. Breytt ráðningarfyrirkomulag hefur þannig hvorki leitt til aukins sjúklingaöryggis né bættrar læknisþjónustu á landsbyggðinni.

Lokaorð

Gæta þarf hagsmuna almennra lækna. Mikilvægust er áframhaldandi öflug uppbygging sérnáms á Íslandi. Hver er afleiðing þess að stofnanir virða ekki kjarasamninga eða túlka þá sér í hag og þar með læknum í óhag? Hver er afleiðing þess að aðgengi sérnáms er minna? Afleiðingarnar fyrir stofnanir virðast ekki miklar í fyrstu en afleiðingarnar fyrir lækna eru mun meiri. Óvissa skapast um framtíð sérnáms og starfsöryggi. Hvernig stofnanir virða kjarasamninga vegur þungt í starfsánægju lækna. Ef okkur er annt um þróun og framtíð heilbrigðiskerfisins hér á landi verður okkur einnig að vera annt um framtíð, kjör og velferð almennra lækna.