Umræða og fréttir

Davíð Þór Þorsteinsson varði doktorsritgerð sína við Karolinska Institutet í Stokkhólmi þann 5. júní 2026. Leiðbeinendur voru Inga Lena Nilsson skurðlæknir, Fredrik Granath tölfræðingur, Robert Bränström skurðlæknir og Jan Zedenius prófessor. Andmælandi var Martin Almquist dósent í Lundi. Í dómnefnd sátu Malin Sund, prófessor og ritstjóri British Journal of Surgery, Anna Spångeus prófessor og Karin Ekström Smedby prófessor.

Doktorsverkefnið fjallaði um faraldsfræði og meðferð frumkominnar ofstarfsemi kalkkirtla (primary hyperparathyroidism, PHPT) í Svíþjóð. PHPT er einn algengasti innkirtlasjúkdómurinn og hrjáir um 1% fullorðinna og yfir 3% eldri kvenna. Eina læknandi meðferðin er skurðaðgerð (parathyroidectomy). Þrátt fyrir skýrar leiðbeiningar eru merki um vangreiningu og undirmeðhöndlun, bæði í Bandaríkjunum og Evrópu. Markmiðið var að kortleggja nýgengi og algengi, ættlæga þyrpingu og tengsl við krabbamein, umfang vangreiningar og forspárþætti greiningar og aðgerðar.

Doktorsritgerðin byggir á fjórum þýðisbundnum skrárrannsóknum. Fyrsta rannsóknin náði til yfir 8 þúsund sjúklinga sem gengust undir kalkkirtlabrottnám 2008-2017. Nýgengi aðgerða var mjög breytilegt eftir landsvæðum. Sjúklingar á svæðum með fáar aðgerðir voru lengra leiddir, með hærri kalsíumgildi og stærri æxli, sem bendir til þess að sjúkdómurinn sé þar vangreindur. Önnur rannsóknin sýndi marktæka ættlæga þyrpingu PHPT, sérstaklega hjá yngri sjúklingum. Veikt samband við illkynja sjúkdóma reyndist ekki marktækt. Þriðja og fjórða greinin byggðu á heilsugagnagrunni sem nær til um 67% íbúa Stokkhólms og gerir kleift að greina sjúkdóminn út frá blóðgildum. Nýgengi PHPT fer vaxandi, einkum meðal kvenna yfir sjötugu. Aðeins um helmingur sjúklinga hafði fengið klíníska greiningu og af þeim hafði helmingur gengist undir aðgerð. Greining réðst einkum af hækkuðu PTH, sem samræmist ekki greiningarskilmerkjum þar sem sjúkdómurinn getur verið til staðar þótt PTH sé innan marka. Aldur, nýrnastarfsemi og félagsstaða höfðu sjálfstæð áhrif á aðgengi að aðgerð.

Davíð Þór er skurðlæknir og yfirmaður miðstöðvar innkirtla- og sarkmeinaskurðlækninga við Karolinska sjúkrahúsið. Deildin er ein af þeim stærstu í Evrópu. Hann stundaði nám við læknadeild Háskóla Íslands 2001-2007 og starfaði á Landspítala áður en hann hóf sérnám í skurðlækningum við Danderyds sjúkrahúsið í Stokkhólmi. Davíð hefur starfað við Karolinska síðan 2018.

Hvað segir nýdoktorinn?
Hvað leiddi þig inn í vísindarannsóknir og doktorsnám?

Vísindi voru alltaf við matarborðið þegar ég ólst upp og bókasafnið heima stærra en í mörgum sveitarfélögum. Áhugann hef ég því alltaf haft, þótt tækifærin væru ekki alltaf til staðar. Á sjötta ári bauðst mér að taka þátt í rannsóknum við Brjóstakrabbameinsmiðstöðina við Yale háskóla sem leiddi af sér nokkuð vel vitnaða grein um brjóstakrabbamein. Á Karolinska eru rannsóknir hluti af klínísku starfi og hér fékk ég fyrst tækifæri til að stunda vísindi af alvöru.

Hvernig var námsskipulagið og var nægur tími til vísindavinnu?

Frábært. Ég komst inn í Rannsóknaskólann í faraldsfræði fyrir klíníska lækna við KI og fékk 16 vikna þjálfun í líftölfræði og faraldsfræði. Að öðru leyti er það stöðug glíma að stunda vísindin samhliða annasömu klínísku starfi: að sækja um fjármagn og finna tíma.

Hver eru þín næstu skref í vísindum eftir doktorsnámið?

Síðustu árin hef ég einkum sinnt sjúklingum með sarkmein, en PHPT-sjúklingar hafa alltaf fylgt mér og ég nýt þess að hjálpa þeim. Tvær slembiraðaðar klínískar rannsóknir (RCT) eru í bígerð í haust ásamt ferilrannsókn þar sem við víkjum frá klassískum endapunktum á borð við beinþynningu og beinbrot og beinum sjónum að samfélagslegri kostnaðarhagkvæmni við meðferð á PHPT. Það er því margt á döfinni!