Úr penna stjórnarmanna LÍ. Hvaða sérgrein valdi þig? Tinna Harper Arnardóttir
Mannkynið er blessunarlega fjölbreytt og einstaklingar geta verið ansi ólíkir þrátt fyrir svipaðan bakgrunn. Áhugasvið fólks og hæfileikar eru mismunandi og við veljum ólíkar brautir í bæði einka- og atvinnulífinu. Læknar velja, eins og aðrir, mismunandi fög eftir því hvar áhuginn, hæfileikarnir og möguleikarnir liggja.
Margir læknar kannast við óákveðni varðandi val á sérgrein. Sumir virðast ákveðnir frá upphafi náms og halda jafnvel sínu striki lengi vel þó efasemdir og aðrar hugleiðingar banki upp á stöku sinnum. Aðrir, og kannski fleiri, eiga erfiðara með að finna sinn farveg og finna hann jafnvel aldrei. Enn aðrir eru eins og lauf í vindi og skipta um skoðun eftir því hvernig vindáttin blæs. Allt er þetta skiljanlegt. Fólk velkist eðlilega í vafa þegar kemur að stórum og erfiðum ákvörðunum í lífinu. Erfiðar ákvarðanir eru ekki erfiðar að ástæðulausu. Einn kostur er ekki endilega betri en hinn. Þeir eru oft jafngóðir en hvor á sinn hátt og kostirnir og gallarnir oft mismunandi, sem gerir samanburð erfiðan. Fólk vegur hlutina og metur, bæði í ljósi persónulegra aðstæðna og áhugasviðs. Eflaust spilar þó margt fleira þarna inn í sem hefur áhrif á valið og jafnvel áhuga manna á viðkomandi sérgrein sem fólk hugsar ef til vill minna meðvitað út í.
Margir hugsa meðvitað um hvernig umhverfi, vinnuaðstaða og vinnutímar eru á þeim vinnustað sem fólk hyggst vinna á. Ofarlega í hugum margra er áhuginn á viðkomandi sérgrein, en spyrja má hvernig sá áhugi kviknar. Í framhaldinu er spurning hvort sá áhugi eflist eða dofni eftir viðveru á deild viðkomandi sérgreinar og hvað hafi áhrif á þá þróun. Þessi mótun okkar er eflaust að miklu leyti ósjálfráð og ómeðvituð og hefur þannig áhrif á okkur án þess að við áttum okkur beinlínis á því.
Hugmyndum hefur verið varpað fram um að slíkir ómeðvitaðir áhrifaþættir séu jafnvel mun áhrifameiri en við höfum áttað okkur á. Hægt væri að eiga miklar heimspekilegar umræður um hvað mótar okkur sem einstaklinga og hvaða áhrifavaldar spila þar inn í. Sammála getum við verið um að einn af þeim séu samferðamenn okkar. Við fylgjumst með þeim, sjáum og lærum hvernig þeir haga sér, upplifa og bregðast við umhverfinu og það getur haft áhrif á okkar upplifun, skoðanamótun og persónuleika. Vel þekkt er tilvitnunin í sálfræðinginn B. F. Skinner: „Gefðu mér barn og ég móta það í hvað sem er.“ Þó djúpt sé í árinni tekið er eflaust eitthvað til í þessum orðum.
Margur læknirinn, oftast með árangursríka skólagöngu að baki, þekkir vel þá umbun í formi vellíðunar og lífsfyllingar sem fæst með því að standa sig vel í námi eða starfi. Ekki aðeins vegna sjálfsfyllingar og skrefs í rétta átt að langtímaáætlun, heldur einnig ómeðvitað í gegnum jákvæð viðbrögð umhverfisins og samferðamanna á borð við góðan kennara eða foreldri sem hvatti einstaklinginn til dáða. Þessi skilyrðing er mikilvægur þáttur í mótun okkar og afdrifum síðar meir.
Gott umhverfi, vinnuaðstaða og vinnuandi laðar til sín fólk í vinnu eins og vel er þekkt. Kennsla og ekki síst viðmót lærimeistara okkar til einstaklingsins á bæði faglegum og persónulegum grundvelli skiptir þar veigamiklu máli og á stóran þátt í því að móta upplifunina á vinnuumhverfinu og sjálfi okkar í starfi.
Umhverfið er spegill sjálfsins og það gefur augaleið að niðurbrot, ávítur og skammir eru ekki til þess að upphefja starfsandann eða efla sjálfstraust, ánægju eða áhuga ungra lækna á faginu. Uppbyggileg gagnrýni og hrós þegar það á við er vænlegra til vinnings. Neikvætt viðmót við ósk um aðstoð við meðferð skjólstæðinga er þar heldur ekki til framdráttar og verulega bagalegt þegar ungir læknar kvíða eða jafnvel veigra sér við því að óska eftir aðstoð sér reyndari lækna þegar þörf er á. Hættan er á að þar tapist gullin námstækifæri þar sem sá reyndari miðlar þekkingu sinni til yngri kollega. Best er þegar þekkingarmiðlunin á sér stað á jákvæðan hátt og stofnar til faglegra umræðna, til framdráttar báðum aðilum. Fólk sem upplifir áhuga lærimeistara á faginu hrífst með og smitast af jákvæðni gagnvart faginu, enda verður allt skemmtilegra ef þátttaka er virk í hverju því sem maður tekur sér fyrir hendur.
Efling á jákvæðu viðmóti við námslækna skilar sér í bættri mönnun viðkomandi sviðs og bættum starfsanda. Mörg dæmi sýna að ánægðir læknanemar og kandídatar sem notið hafa reynslu sinnar á deildum skili sér aftur inn sem deildarlæknar og jafnvel sérfræðingar síðar meir.
Hlúum að fræjunum því þá verður uppskeran góð.
Að auki legg ég til að sérnám lækna á Íslandi verði styrkt á fleiri sviðum en lyflækningasviði og minni á ályktun Læknafélags Íslands þess efnis frá aðalfundi síðastliðins hausts.