Læknablaðið - 10. tbl. 112. árg. 2026

Liprir pennar. Hvað ef…? Óskar Örn Óskarsson

Tue, 29 Sep 2026 15:13:00 +0000

Getur sorglegur atburður orðið jákvæður þegar frá líður? Ef hann leiðir til einhvers góðs? Ef hann er ein ástæða þess að ég er til?

Langafi minn, Óskar Bjarni Stefánsson, fæddist í Skagafirði 1901, fyrsta barn Stefáns og Guðrúnar á Syðstu-Grund. Árið 1903 ákveða hjónin að flytja til Kanada í leit að betra lífi. Þau selja bæinn og ætla með Ameríkuskipi frá Sauðárkróki vorið eftir.

Sérgreinin mín. Blóðbankalækningar. „Blóðbankaþjónusta byggir mikið á trausti.“ Þorbjörn Jónsson

Tue, 29 Sep 2026 15:09:00 +0000

Þorbjörn Jónsson, yfirlæknir Blóðbankans, hefur starfað við blóðgjafafræði í rúma tvo áratugi. Hann ræddi við Læknablaðið um sérgreinina sína. Þorbjörn segir greinina bæði fjölbreytta og sérhæfða en það séu of fáir læknar með sérmenntun á þessu sviði hér á landi. Einnig var rætt um blóðgjafir einstaklinga með járnofhleðslu og nýlegar breytingar á reglum um blóðgjafir þar sem einstaklingsmiðað áhættumat blóðgjafa var tekið upp.

Aðdragandi að stofnun Lækningaminjasjóðs Jóns Steffensen

Tue, 29 Sep 2026 15:00:00 +0000

Friðrik fimmti, Danakonungur, skipaði Bjarna Pálsson (1719-1779) landlækni árið 1760. Í tengslum við skipan hans var Nesstofa byggð árin 1759-1762. Hér hefst opinber heilbrigðisþjónusta á Íslandi.

Bjarni sinnti læknisstörfum og kennslu læknanema. Orðspor hans byggist líka á vísindasamstarfi hans og Eggerts Ólafssonar við gerð Ferðabókar þeirra sem fyrst kom út 1772. Upphaf samstarfs Íslendinga og Dana í raunvísindarannsóknum.

Dagur í lífi læknis. Röntgenlæknir hættir sér út í sólina. Sigrún Lína Pétursdóttir

Tue, 29 Sep 2026 14:54:00 +0000

07:15 Vinnudagurinn hefst og þá er gott að búa nálægt sjúkrahúsinu en ég er um það bil fimm mínútur á hjólinu upp á Barnasjúkrahús Sylviu drottningar. Fallegur haustdagur í Gautaborg en núna er samt byrjað að vera svolítið kalt á morgnana.

Bókin mín. Hlaupin, ferðalögin, listin og angistin. Hrólfur Brynjarsson

Tue, 29 Sep 2026 14:51:00 +0000

Fyrsta bókin sem kom upp í hugann er What I Talk About When I Talk About Running eftir Haruki Murakami, þar sem hann lýsir reynslu sinni af langhlaupum. Hann tengir hugrenningar sínar um hlaupin einstaklega vel við áskoranir í skapandi ferli ritlistarinnar og hvernig hækkandi aldur ýtir smám saman undir skapandi endurmat á lífshlaupinu. Þegar ég stunda mín eigin langhlaup þá verður mér æ oftar hugsað til Murakami, og ekki síst um að búa betur í haginn fyrir þá skapandi vinnu sem ég hef alltaf leitað ósjálfrátt í.

Valfrelsi sem lyftir heilsugæslunni

Tue, 29 Sep 2026 14:45:00 +0000

Þórarinn Ingólfsson heimilislæknir er einn þeirra sem byggt hafa upp Heilsugæsluna Höfða og síðar starfsemi hennar í Reykjanesbæ. Eftir áratuga starf, bæði innan opinbera kerfisins og í sjálfstæðum rekstri hér heima og í Noregi, telur hann reynsluna hafa sýnt að fjölbreytt rekstrarform, valfrelsi sjúklinga og svigrúm til nýsköpunar geti styrkt heilsugæsluna í heild. Læknablaðið hitti Þórarin.

„Akureyri á sérstakan stað í hjarta mér“

Tue, 29 Sep 2026 14:42:00 +0000

Girish Hirlekar hafði nýlokið sérnámi í svæfingalækningum í heimalandi sínu, Indlandi,

þegar hann réð sig til starfa við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri árið 1976.
Hann ætlaði sér aðeins að vera í hálft ár en svo fór að hann settist að, stofnaði fjölskyldu og lauk í haust fimmtíu ára starfsævi á Íslandi. Girish var gestur Læknavarpsins sem er
aðgengilegt á helstu hlaðvarpsveitum.

Velmegunarsjúkdómurinn blöðruhálskirtilskrabbamein

Tue, 29 Sep 2026 14:39:00 +0000

Blöðruhálskirtilskrabbamein er algengasta krabbamein karla á Íslandi og eitt algengasta krabbameinið yfirleitt. Um 290 karlar greinast árlega með sjúkdóminn og talið er að um þrjú þúsund karlar séu á lífi með greininguna á hverjum tíma. Þótt horfur flestra séu góðar, stendur heilbrigðiskerfið frammi fyrir vaxandi áskorun, enda er búist við verulegri fjölgun tilfella á næstu áratugum. Læknablaðið ræddi við Rafn Hilmarsson, yfirlækni þvagfæraskurðdeildar Landspítala.

Úr penna stjórnarmanna LÍ. Hvernig líður þér í vinnunni? Hildur Jónsdóttir

Tue, 29 Sep 2026 14:34:00 +0000

Læknisstarfið gerir miklar kröfur til þess sem því sinnir. Læknirinn þarf ávallt að vera reiðubúinn að leysa flókinn vanda skjólstæðinga sinna, takast á við óvænta atburði, styðja skjólstæðinga sína og gefa af sér en auk þess að mæta þeim kröfum sem vinnustaðurinn gerir til hans.

Lögfræði 62. pistill. Breytt verkaskipting heilbrigðisstétta. Dögg Pálsdóttir

Tue, 29 Sep 2026 14:30:00 +0000

Formaður Læknafélags Íslands gerir athugasemd við að að læknar séu ekki hafðir með í ráðum þegar aðrar heilbrigðisstéttir vilja taka yfir verkefni þeirra. Allar breytingar á verkaskiptingu þurfi að byggja á gögnum og meta þurfi áhrif þeirra svo tryggt sé að öryggi sjúklinga og gæði þjónustunnar haldist. Hún bendir einnig á að horfa þurfi á verkefnið heildstætt, ekki eingöngu verkaskiptingu lækna og annarra heilbrigðisstétta.

Læknanámið við Háskóla Íslands hlýtur alþjóðlega vottun World Federation of Medical Education

Tue, 29 Sep 2026 14:22:00 +0000

Á vordögum var stórum áfanga náð við læknadeild HÍ þegar læknanámið hlaut alþjóðlega vottun World Federation of Medical Education (wfme.org), fyrst á Norðurlöndunum. Samtökin voru stofnuð árið 1972 að tilstuðlan Heimssamtaka lækna (WMA) og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) til að auka gæði læknanáms og tryggja að það uppfylli alþjóðlega vísindalega og siðfræðilega staðla.

CAR-T frumumeðferð tekin upp á Landspítala

Tue, 29 Sep 2026 14:17:00 +0000

Landspítali hefur stigið mikilvægt skref í þróun meðferðar við illkynja blóðsjúkdómum með því að hefja uppbyggingu CAR-T frumumeðferðar hér á landi. Meðferðin hefur á síðustu árum orðið mikilvægur meðferðarkostur fyrir valda sjúklinga með ákveðin B-eitilfrumuæxli og nú munu íslenskir sjúklingar geti fengið þessa hátæknimeðferð innanlands. Hallgerður Lind Kristjánsdóttir segir Læknablaðinu frá þessari meðferð.

Ritstjórnargrein. Uppfærsla á alþjóðlegri skilgreiningu á hjartavöðvadrepi (myocardial infarction). Geir Hirlekar

Tue, 29 Sep 2026 14:08:00 +0000

Ein helsta breytingin í nýju leiðbeiningunum er skýr aðgreining á hjartavöðvaskaða (myocardial- injury) og hjartavöðvadrepi. Hækkað trópónín bendir til hjartavöðvaskaða, en það eitt og sér þýðir ekki að sjúklingur hafi fengið kransæðastíflu.

Ritstjórnargrein. Geðheilsa móður og aðlögun nýburans – samverkandi markmið. Margrét Johansson Guðjónsdóttir

Tue, 29 Sep 2026 13:59:00 +0000

Í þessu hefti Læknablaðsins er birt rannsóknin „SSRI/SNRI-meðferð á meðgöngu og áhrif á nýbura“, sem veitir mikilvæga innsýn í íslenskar aðstæður. Niðurstöðurnar benda til þess að nýburar mæðra sem fengu SSRI- eða SNRI-meðferð á meðgöngu þurfi oftar aðhlynningu eða endurlífgun við fæðingu og séu líklegri til að þurfa eftirlit eða innlögn á vökudeild.

Sjúkratilfelli. Undir álögum valpróinsýru

Tue, 29 Sep 2026 13:53:00 +0000

Í þessu tilfelli er lýst alvarlegum en sjaldgæfum aukaverkunum flogalyfsins valpróinsýru hjá 65 ára karlmanni, svokölluðum heilakvilla af völdum valpróinsýru. Meðferðin var hafin á heldur hæpnum forsendum vegna gruns um stakt flog og var hann á lyfinu í 10 ár áður en versnandi parkinsonlík einkenni voru rakin til aukaverkana lyfsins. Í kjölfarið var lyfið trappað út og var eins og hulu hefði verið svipt af sjúklingi.

Sjúkratilfelli. Blandin hjarta- og lifrarbilun – einskær óheppni eða orsakatengsl Trefjagollurshús sem sjaldgæf orsök skorpulifrar

Tue, 29 Sep 2026 13:34:00 +0000

46 ára gömul kona leitaði á heilsugæslu vegna kviðverkja, þreytu, mæði og bjúgs á fótum. Tölvusneiðmynd sýndi merki um blandna hjarta- og lifrarbilun með fleiðru- og kviðarholsvökva og útliti lifrar sem benti til skorpulifrar. Meltingarsérfræðingur staðfesti greiningu skorpulifrar en orsök var óljós. Vegna kalkana í gollurshúsi og hálsvenustasa við skoðun vaknaði grunur um trefjagollurshús sem orsök skorpulifrar.

Rannsókn. Langtímaárangur kransæðahjáveitu-aðgerða á sláandi hjarta á Íslandi

Tue, 29 Sep 2026 13:15:00 +0000

Kransæðahjáveituaðgerð má bæði framkvæma með aðstoð hjarta- og lungnavélar og á sláandi hjarta. Flestar rannsóknir sem hafa borið saman þessar tvær aðferðir hafa beinst að skammtímaárangri. Í þessari rannsókn var því kannaður árangur þessara tveggja aðgerða með áherslu á langtímafylgikvilla og lifun.

Rannsókn. SSRI/SNRI-meðferð á meðgöngu og áhrif á nýbura

Fri, 25 Sep 2026 12:29:00 +0000

Síðastliðinn áratug hefur notkun þunglyndislyfja hérlendis aukist hratt. Í ljósi mikillar notkunar er mikilvægt að meta áhrif meðferðar á fóstur og nýfætt barn. Tilgangur þessarar rannsóknar var að kanna algengi notkunar SSRI/SNRI-lyfja við fæðingu, hver tíðni aðhlynningar/endurlífgunar væri, hvort tengsl séu við aukna tíðni innlagna/eftirlits á Vökudeild og hvaða einkenni megi álykta að séu tengd notkun þessara lyfja á meðgöngu.

Gervigreindin skuli styðja dómgreindina

Fri, 25 Sep 2026 11:51:00 +0000

Ný gervigreindarstefna Stafrænnar heilsu var birt í ágúst og nýlega var gefinn út vegvísir um notkun gervigreindar sem á næstu árum mun breyta bæði klínísku starfi og skipulagi heilbrigðisþjónustunnar. Gunnar Thorarensen, yfirlæknir Stafrænnar heilsu og Helgi Kristinn Sigmundsson, forstöðulæknir á Landspítala, ræddu þessi mál við Læknablaðið.