Læknablaðið - 09. tbl. 112. árg. 2026

Sérgreinin mín. Okkur er ekkert óviðkomandi

Thu, 3 Sep 2026 11:14:00 +0000

Að velja læknisfræði var auðvelt. Ég var á náttúrufræðibraut í MR, vissi að ég vildi vinna með fólki og tengt heilsu, var sterkur námsmaður og læknisfræðin lá því vel við. Áður en ég hóf námið ákvað ég að svala ævintýraþránni og fór í íþróttalýðháskóla í Danmörku. Það reyndist gæfuspor – gaf mér nýtt tungumál, jók víðsýni og opnaði á þá hugmynd að stunda háskólanám erlendis.

Ritstjórnargrein. Lífið eða dauðann? Geðrækt í gulum september

Tue, 1 Sep 2026 11:22:00 +0000

Valið er einfalt í huga okkar flestra. Hundruð einstaklinga glíma samt við þessa spurningu af dauðans alvöru daglega hér á landi. Sum hafa gert það allt frá bernskuárum, en hjá flestum leitar spurningin fyrst á hugann í kjölfar áfalla eða andstreymis í lífinu. Á það einkum við hjá þeim sem veikjast af alvarlegu þunglyndi með tilheyrandi vonleysi og skömm, skömm sem oft er lítil eða engin réttlæting fyrir.

Ritstjórnargrein. Ágeng fjölhreiðra innlyksuheilabólga – sjaldgæfur sjúkdómur vegna algengrar veiru

Tue, 1 Sep 2026 11:14:00 +0000

Líftæknilyf eru flokkur ónæmisbælandi lyfja sem hafa gerbylt meðferðum ýmissa bólgusjúkdóma og krabbameina og þannig gjörbreytt lífi margra til hins betra. Notkun líftæknilyfja á Íslandi hófst í skrefum á síðustu áratugum 20. aldar, en vöxturinn og tilkoma flóknari líftæknilyfja varð mest áberandi um og upp úr aldamótunum 2000.

Liprir pennar. Sólmyrkvadagur í lífi okkar allra

Mon, 31 Aug 2026 16:30:00 +0000

Alls voru um 15.000 manns á Snæfellsnesi þessa daga og allt til fyrirmyndar. Það var ekki alveg heiðskírt þennan dag en jökullinn ruddi sig og skartaði sínu fegursta. Auðvitað voru uppákomur, stuttu eftir miðnætti á fimmtudeginum sló út öllu rafmagni á aðalsviðinu og hátíðargestir sitja eftir í myrkrinu. Ég get rétt ímyndað mér að aðstandendur hátíðarinnar hafi upplifað andtaktaks streitu.

Sérgreinin mín. Okkur er ekkert óviðkomandi

Mon, 31 Aug 2026 16:23:00 +0000

Sérgreinin mín. Frá Egilsstöðum til ævistarfs

Mon, 31 Aug 2026 16:21:00 +0000

Að tileinka sér slíka þekkingu og færni sem þarf til að sinna fjölbreyttum heilbrigðisvanda í afmörkuðu þýði vakti áhuga minn. Eftir kandídatsár, vinnu í héraði og á nokkrum deildum sjúkrahúsanna í Reykjavík komst ég að þeirri niðurstöðu að starf í heilsugæslu væri það sem höfðaði mest til mín.

Doktorsvörn við Háskóla Íslands. Ragnheiður I. Bjarnadóttir

Mon, 31 Aug 2026 16:17:00 +0000

Mánudaginn 17. ágúst varði Ragnheiður I. Bjarnadóttir doktorsritgerð sína í læknavísindum við læknadeild Háskóla Íslands: Andvanafæðingar á Íslandi 1996-2021: orsakir og svipgerðir. (Stillbirth in Iceland 1996-2021: causes and clinicopathological phenotypes).

Öldungadeildin. Heimsreisa mín

Mon, 31 Aug 2026 16:14:00 +0000

Þegar ég horfi til baka yfir ævi mína þá finnst mér að ég hafi farið í „heimsreisu“ í þeirri merkingu að hafa færst úr einum heimi í annan, svo miklar eru breytingarnar og það á innan við einum mannsaldri.

Dagur í lífi læknis. Kaffibolli, kardíómyópatía og kvöldrútína

Mon, 31 Aug 2026 16:10:00 +0000

Klukkan er 6:00 í Gautaborg ég vakna yfirleitt á undan vekjaraklukkunni. Það er gott að fara niður og fá sér kaffibolla áður en stelpurnar vakna. Nú er að komast á ákveðin rútína aftur eftir sumarleyfi. Yngri dóttir okkar þurfti að vera á sumarleikskóla þar sem báðir foreldrar þurftu að vinna á lokunartíma hefðbundinna leikskóla. Það þurfti töluvert meiri sannfæringarkraft og fortölur við að koma stelpugreyinu af stað á þennan ókunnuga leikskóla.

Bókin mín. Bækur sem sitja eftir

Mon, 31 Aug 2026 16:07:00 +0000

Á sumrin les ég ósjaldan ævisögur. Life er sjálfsævisaga Keith Richards, gítarleikara hljómsveitarinnar Rolling Stones. Bókin rekur æsku hans, fyrstu kynni af tónlist og vináttuna við Mick Jagger sem varð grunnurinn að einni áhrifamestu rokksveit sögunnar.

Bréf til blaðsins. Samskipti á vinnustöðum

Mon, 31 Aug 2026 15:59:00 +0000

Hér er leitast við að skapa grundvöll að sameiginlegum skilningi á þeim samskiptavandamálum sem upp koma á vinnustöðum.

Birtingarmyndir á faglegum ágreiningi og persónulegum á vinnustöðum má skoða með hjálp stjórnunarfræða, siðfræði og gervigreindar.

Aðsent efni. Mönnunarstefna í heimilislækningum

Mon, 31 Aug 2026 15:44:00 +0000

Stjórnvöld hafa boðað opinbert mælaborð um mönnun í ríkisrekinni heilbrigðisþjónustu. Enn vantar þó yfirlýst viðmið fyrir heimilislækningar, tímasetta ákveðna áætlun um að ná þeim og mat á því hve margir þurfa að ljúka sérnámi árlega.

Aðsent efni. Mikil fjölgun lækna með erlent grunnnám sem sækja um lækningaleyfi á Íslandi

Mon, 31 Aug 2026 15:38:00 +0000

Læknisfræði hefur lengi verið álitin alþjóðleg menntun og læknar oft starfað sem slíkir þvert á heimsálfur og landamæri. Mikilvægt er að hafa skýrar reglur og ferla til að staðfesta kunnáttu og færni lækna þar sem nám og viðmið eru oft ólík milli landa. Í Læknablaðinu í júlí 20261 fjölluðum við um leiðir til lækningaleyfis á Íslandi fyrir lækna með læknanám frá löndum utan EES/ESB/Sviss og tillögur til úrbóta til samræmis við önnur Norðurlönd. En hvert er umfang þessa læknahóps?

Alvarlegur astmi ekki aðeins lungnasjúkdómur

Mon, 31 Aug 2026 15:30:00 +0000

Dr. Ramesh Kurukulaaratchy, prófessor í lungna- og ofnæmislækningum við University of Southampton og sérfræðingur í alvarlegum astma og ofnæmi, var meðal fyrirlesara á Norræna lungnalæknaþinginu (NLC) í Hörpu í sumar.

Verðum að líta út fyrir rammann og hugsa hlutina upp á nýtt

Mon, 31 Aug 2026 15:28:00 +0000

Lækning í Lágmúla 5 er sérfræðilæknastöð þar sem tólf sérgreinar eru undir sama þaki. Skurðstofan ehf. er í sama húsnæði og starfa einingarnar náið saman. Þeir Gísli Ingvarsson, húð- og kynsjúkdómalæknir og stjórnarformaður Lækningar, og dr. Stefán E. Matthíasson, almennur læknir og æðaskurðlæknir, framkvæmdastjóri Skurðstofunnar, mættu í Læknavarpið þar sem þeir ræddu um starfsemina og margt fleira.

Æðaflækjur kalla á samhæfða sérfræðiþekkingu

Mon, 31 Aug 2026 15:25:00 +0000

Æðaflækjur eru sjaldgæfir, flóknir og oft lítt þekktir meðfæddir æðasjúkdómar. Þær geta fylgt fólki allt lífið án þess að gera vart við sig en í öðrum tilvikum valdið verkjum, bólgum (fyrirferð), útlitsbreytingum, blæðingum eða skertri starfsemi líkamshluta. Haraldur Bjarnason er myndgreiningarlæknir og sérfræðingur í æða- og inngripsmyndgreiningu með sérstaka áherslu á æðalækningar hjá Mayo Clinic í Rochester Minnesota-fylki, þar sem þverfaglegt teymi sinnir sjúklingum með æðaflækjur og skyld æðafrávik.

Úr penna stjórnarmanna LÍ. Eflum heilbrigðiskerfið með samráði

Mon, 31 Aug 2026 15:19:00 +0000

Undanfarna áratugi hafa íslenskir læknar flestir sótt sérmenntun sína til útlanda og eru yfirleitt erlendis í fimm til fimmtán ár. Þegar þeir snúa heim aftur koma þeir með verðmæta þekkingu, reynslu og tengsl. Norðurlöndin, Bandaríkin, Bretland, Holland og Nýja-Sjáland hafa oftast orðið fyrir valinu. Ég veit ekki um nokkra aðra íslenska starfstétt, sem sækir sér viðlíka þekkingu utan landsteinanna. Þetta hefur verið talinn styrkur okkar heilbrigðiskerfis og lykilþáttur í því hvað heilbrigðiskerfið á Íslandi hefur komið vel út í alþjóðlegum samanburði.

Læknafélags Íslands stofnar fagráð

Mon, 31 Aug 2026 15:16:00 +0000

Á síðasta aðalfundi Læknafélags Íslands (LÍ), í október 2025, kom fram áhugi félagsins á að koma frekar að faglegum málum læknisfræðinnar.

Vill leggja sérstaka áherslu á samstarf milli þjónustustiga

Mon, 31 Aug 2026 15:14:00 +0000

Einar Þór Þórarinsson heimilislæknir var um mánaðamótin ráðinn sem annar tveggja yfirlækna í hálft starf hjá Þróunarmiðstöð íslenskrar heilsugæslu, ÞÍH. Hann segir í viðtali við Læknablaðið að gæða- og umbótastarf hafi lengi verið sér hugleikið og sér mörg tækifæri til að efla samræmt verklag og samvinnu innan heilsugæslunnar.

Nýjar leiðir í meðferð offitu

Mon, 31 Aug 2026 15:12:00 +0000

Efnaskipta- og offituteymi Reykjalundar, sem er leitt af Guðrúnu Höskuldsdóttur innkirtlalækni, hefur undanfarið prófað meðferðarúrræði til að mæta betur ólíkum hópum einstaklinga með offitu. Síðastliðið vor var boðið upp á sérsniðið úrræði fyrir unga fullorðna. Teymið hefur einnig aðlagað meðferðina fyrir pólskumælandi einstaklinga.

Klínísk skoðun og aðferðafræði. Túlkun öndunarmælinga II

Mon, 31 Aug 2026 15:05:00 +0000

Evrópska lungnalæknafélagið European Respiratory Society (ERS) hefur mælt með að notuð séu GLI-viðmið við úrlestur á öndunarmælingum. GLI vísar til alþjóðlegra viðmiðunargilda Global Lung Initiative. Í stað þess að túlka niðurstöður sem prósentu af spáðu gildi (eðlileg gildi að jafnaði >80%), notar GLI Z-skor (Z Ann Score) sem sýnir hversu langt mæling er frá meðaltali heilbrigðs þýðis.

Sjúkratilfelli. Ágeng fjölhreiðra innlyksuheilabólga í tengslum við rituximabmeðferð

Mon, 31 Aug 2026 14:42:00 +0000

Ágeng fjölhreiðra innlyksuheilabólga (progressive multifocal leukoencephalopathy, PML) er sjaldgæfur og lífshættulegur afmýlingarsjúkdómur í miðtaugakerfi sem birtist nær eingöngu við skert frumubundið ónæmi. 86 ára gömul kona með sögu um PR3-ANCA-æðabólgu á rituximab leitaði á bráðamóttöku vegna vaxandi vinstri helftarmáttminnkunar og jafnvægisleysis. Segulómun sýndi stækkandi skellu í hvítaefni heila án skuggaefnisupphleðslu eða rúmtaksáhrifa. JC-veira greindist í mænuvökva og PML þannig staðfest. Rituximabmeðferð var stöðvuð og mirtazapin-meðferð hafin.

Rannsókn. Meðferð og fylgikvillar garnaflækju á botnristli á Landspítala 2009-2023

Mon, 31 Aug 2026 11:59:00 +0000

Garnaflækja á botnristli (cecal volvulus) er næst algengasta garnaflækjan á eftir garnaflækju á bugaristli. Meðferð er skurðaðgerð þar sem fjarlægður er hægri hluti ristils. Tilgangur rannsóknarinnar var að kanna meðferð og fylgikvilla aðgerða á Landspítala vegna garnaflækju á botnristli.

Rannsóknin var afturskyggn og náði til allra einstaklinga sem lögðust inn á Landspítala með garnaflækju á botnristli og fóru í bráðaaðgerð á árunum 2009-2023. Farið var í gegnum rafrænar sjúkraskrár og upplýsinga aflað, meðal annars um kyn, aldur, meðferð, legutíma, fylgikvilla aðgerða og vefjagreiningarsvör.

Rannsókn. Háorku nærendabrot á sköflungsbeini á Landspítala 2003-2021

Mon, 31 Aug 2026 11:42:00 +0000

Í rannsókninni voru skoðuð sjúkraskrárgögn einstaklinga sem hlutu háorkubrot á nærenda á sköflungsbeini og leituðu á Landspítala á tímabilinu 2003-2021. Aldur, kyn, áverkaorsök, meðferðaráætlun, legutími og afdrif sjúklinga voru skráð. Brotin voru endurskoðuð í Agfa-myndrannsóknakerfinu og flokkuð samkvæmt Schatzker-kerfinu.

Vill efla hlutverk ÞÍH á sviði kennslu, rannsókna og vísindastarfs

Mon, 31 Aug 2026 11:09:00 +0000

Anna Bryndís Blöndal tók nýverið við sem forstöðumaður Þróunarmiðstöðvar íslenskrar heilsugæslu (ÞÍH). Hún kom þó ekki ný inn í starfsemina, enda hafði hún starfað hjá ÞÍH frá árinu 2019. Hún segir í viðtali við Læknablaðið að meginverkefnið verði áfram að styðja fagfólk, stuðla að samræmdri og faglegri þjónustu um allt land og efla þróun, gæði, kennslu og vísindi innan heilsugæslunnar.