Læknablaðið - 0708.tbl. 112. árg. 2026

Liprir pennar. Vanræktur faraldur meðal ungmenna. Lilja Sigrún Jónsdóttir

Tue, 30 Jun 2026 11:45:00 +0000

Á tíundu Evrópsku tóbaksvarnarráðstefnunni (ECTOH) í Mílanó var nýverið farið yfir þróun notkunar tóbaks og árangur tóbaksvarna í Evrópu mældur. Við Íslendingar höfum verið í efstu fjórum sætum en í ár var Ísland í tíunda sæti, ásamt fjórum öðrum löndum, meðal annars Danmörku.

Sérgreinin mín. Erfðalækningar. Alltaf eitthvað nýtt og spennandi! Svanborg Gísladóttir

Tue, 30 Jun 2026 11:41:00 +0000

Erfðalækningar eru virkilega áhugavert og spennandi fag, hvernig erfðir virka og hvernig genin stýra uppbyggingu og virkni líkamans sem og allt samspil gena og umhverfis og hversu flókið þetta getur allt verið! Fagið er mjög vítt, enda ná erfðasjúkdómar til alls líkamans og alltaf er eitthvað nýtt og áhugavert sem kemur við sögu reglulega í starfinu sem maður hefur aldrei heyrt um áður.

Sérgreinin mín. Erfðalækningar. Spennandi fag í örri þróun. Hans Tómas Björnsson

Tue, 30 Jun 2026 11:38:00 +0000

Það sem gerir klíníska erfðafræði svo spennandi er hversu hratt fagið þróast. Nýjar raðgreiningaraðferðir hafa gjörbreytt getu okkar til að greina erfðasjúkdóma og skilja orsakir einkenna hjá einstaklingum og fjölskyldum. Í dag þekkjum við meira en 7.000 erfðafræðilegar orsakir mendelskra sjúkdóma samkvæmt Online Mendelian Inheritance in Man (OMIM), en þeim fjölgar stöðugt.

Doktorsvörn við Háskóla Íslands - Oddur Björnsson

Tue, 30 Jun 2026 11:34:00 +0000

Oddur Björnsson varði doktorsritgerð sína í læknavísindum við Læknadeild Háskóla Íslands þann 5. júní síðastliðinn. Titill ritgerðarinnar er: Þvagvegakrabbamein á Íslandi: Faraldsfræði, greining, meðferð og afdrif sjúklinga (Urothelial carcinoma in Iceland: Epidemiology, diagnosis, treatment and patient outcome).

Doktorsvörn við Háskóla Íslands - Alexandra Aldís Heimisdóttir

Tue, 30 Jun 2026 11:30:00 +0000

Föstudaginn 12. júní síðastliðinn varði Alexandra Aldís Heimisdóttir doktorsritgerð sína í læknavísindum við Háskóla Íslands. Leiðbeinandi verkefnisins var prófessor Tómas Guðbjartsson. Í doktorsnefnd sátu Anders Jeppsson prófessor, Karl K. Andersen prófessor og Sigurbergur Kárason prófessor. Andmælendur voru dr. Lars Erik Sören Berg, prófessor og yfirlæknir við Háskólasjúkrahúsið í Linköping, og dr. John Peder Escobar Kvitting, prófessor við Háskólasjúkrahúsið og Háskólann í Osló.

Doktorsvörn við Karolinska Institutet - Davíð Þór Þorsteinsson

Tue, 30 Jun 2026 11:24:00 +0000

Davíð Þór Þorsteinsson varði doktorsritgerð sína við Karolinska Institutet í Stokkhólmi þann 5. júní 2026. Leiðbeinendur voru Inga Lena Nilsson skurðlæknir, Fredrik Granath tölfræðingur, Robert Bränström skurðlæknir og Jan Zedenius prófessor. Andmælandi var Martin Almquist dósent í Lundi. Í dómnefnd sátu Malin Sund, prófessor og ritstjóri British Journal of Surgery, Anna Spångeus prófessor og Karin Ekström Smedby prófessor.

Lögfræði 61. pistill. Aðgangur lækna að sjúkraskrám. Dögg Pálsdóttir

Tue, 30 Jun 2026 11:07:00 +0000

Persónuvernd telur Landspítala ábyrgðaraðila uppflettinga starfsmanna sinna í sjúkraskrám þegar þær eru framkvæmdar af þeim heilbrigðisstarfsmönnum sem koma að meðferð sjúklings og þurfa á sjúkraskrárupplýsingum hans að halda vegna meðferðarinnar, sbr. 13. gr. laga nr. 55/2009. Fari starfsmaður út fyrir aðgangsheimildir sínar beri hann sjálfur ábyrgð á því.

Dagur í lífi læknis. Föstudagsvakt tveggja kviðarholsskurðlækna á Landspítalanum. Örvar Arnarson

Tue, 30 Jun 2026 10:58:00 +0000

Þegar leið á daginn var mér tilkynnt að fyrirhugaðar væru nýrnaígræðslur á tveimur sjúklingum um kvöldið og því væri hætta á að ekki yrði hægt að framkvæma aðrar bráðaaðgerðir. Ég leit á bráðalistann og sá að það voru þegar komnar upp sex aðgerðir: JJ-leggur í þvagleiðara, tveir botnlangar, tvö göll og hægra hlutabrottnám á ristli vegna ristilkrabbameins með bráðum einkennum. Það var því ljóst að spýta þurfti í lófana ef takast ætti að klára bráðaprógrammið áður en nýrun kæmu í hús.

Bókin mín. Læknisfræði um 1800, Lister og farsóttir. Sigurveig Þórisdóttir

Tue, 30 Jun 2026 10:51:00 +0000

Lesefni mitt síðustu mánuði hefur mikið til verið sagnfræðilegs eðlis en ég ákvað síðasta haust að skrá mig í sagnfræði við Háskóla Íslands og eyddi síðasta vetri við nám þar með nýstúdentum og eldri borgurum. Mér fannst því við hæfi að fjalla hér um rit sem sameina sagnfræði og læknisfræði en mér finnst eitthvað heillandi við að fá að skyggnast inn í fortíðina og fá innsýn í líf og atburði liðinna tíma.

Nýútskrifaðir læknar boðnir velkomnir í hópinn

Tue, 30 Jun 2026 10:40:00 +0000

Á sólbjörtum júnídegi bauð Læknafélag Íslands nýútskrifaða lækna velkomna í hóp íslenskra lækna. Þetta er einn af gleðilegum viðburðum Læknafélags Íslands (LÍ) og afar hátíðleg stund.

Þetta vorið hafa 107 nýir læknar útskrifast, fjórir fleiri en í fyrra, 53 frá HÍ, 45 frá Slóvakíu, tveir frá Ungverjalandi, sex frá Danmörku og einn frá Kýpur.

Aðsent efni. Leiðir til lækningaleyfis á Íslandi fyrir lækna með menntun frá ríkjum utan EES/ESB/Sviss

Mon, 29 Jun 2026 15:40:00 +0000

Ákveðnir ferlar eru mikilvægir til að staðfesta kunnáttu og færni lækna þar sem nám og viðmið eru oft ólík milli landa. Hæfnin til að tjá sig á tungumáli landsins skiptir máli og með vaxandi teymisvinnu og áherslu á árangursrík samskipti og öryggi sjúklinga er ekki sjálfgefið að læknir geti án undirbúnings og viðbótarmenntunar starfað í nýju landi. Nágrannalöndin hafa formfastari leiðir til að meta menntun og hæfi lækna með menntun frá ríkjum utan EES/ESB/Sviss.

„Það eina sem skiptir máli í þessu lífi eru tengslin“

Mon, 29 Jun 2026 15:32:00 +0000

Geðlæknirinn og ljóðskáldið Ferdinand Jónsson er fluttur heim eftir rúmlega 28 ára dvöl í Bretlandi og starfar í dag á geðdeild Landspítalans við Hringbraut. Ferdinand var gestur Læknavarpsins þar sem hann talaði um starf sitt í Lundúnum, eigin veikindi, ljóðlistina og hvernig var að snúa heim á ný. Hér er stutt brot úr viðtalinu.

Móðurvalið sem varð að ævistarfi

Mon, 29 Jun 2026 15:29:00 +0000

Ólafur Skúli Indriðason er heiðursvísindamaður Landspítala 2026. Læknablaðið ræddi viðhann um læknisfræðina, rannsóknirnar, efasemdirnar og gleðina í starfinu. Ólafur Skúli er afkastamikill vísindamaður og er höfundur og meðhöfundur að 113 ritrýndum

vísindagreinum, sem flestar hafa birst í alþjóðlegum vísindaritum, auk yfir sex þúsund
tilvitnana í greinar hans. Læknablaðið hitti Ólaf Skúla á heimili hans í Hafnarfirði.

„Þetta byggir allt á samvinnunni”

Mon, 29 Jun 2026 15:25:00 +0000

Hjartamiðstöðin hlaut viðurkenningu á Degi lækna sem haldinn var í þriðja skipti um miðjan maí.

Axel F. Sigurðsson, stofnandi og stjórnarformaður Hjartamiðstöðvarinnar, segir sterkan starfsmannahóp lykilinn að því góða starfi sem þar fer fram.

Úr penna stjórnarmanna LÍ. Á vörum allra almennra lækna. Hjördís Ásta Guðmundsdóttir, Brynja Kristín Einarsdóttir

Mon, 29 Jun 2026 15:19:00 +0000

Mikilvægir tímar eru framundan við stefnumótun sérnáms á Íslandi. Mikil vinna hefur verið lögð í þá uppbyggingu, með góðum árangri. Lengi hefur Ísland reitt sig á önnur lönd fyrir sérnám lækna og gerir enn. Útlit er fyrir að Ísland muni í auknum mæli þurfa að sjá um sérmenntun lækna í samstarfi við erlend háskólasjúkrahús og þannig bera stærstan hluta af kostnaði sem því fylgir en einnig njóta ávinningsins sem af því hlýst.

Hornsteinn að Landspítala lagður fyrir 100 árum

Mon, 29 Jun 2026 15:14:00 +0000

Þann 15. júní 1926 var lagður hornsteinn að byggingu Landspítala í heimsókn Kristjáns X og Alexandrínu drottningar hans. Alexandrína drottning lagði hornsteininn. Guðjón Samúelsson, húsameistari ríkisins, teiknaði spítalann.

Norræna lungnalækningaþingið 2026 í Reykjavík

Mon, 29 Jun 2026 15:05:00 +0000

Dagana 3.-5. júní 2026 var Norræna lungna-lækningaþingið haldið í Hörpu í Reykjavík. Þingið tókst afar vel og sóttu það um 560 þátttakendur frá 23 löndum. Á þinginu kom saman þverfaglegur hópur sérfræðinga á sviði lungnalækninga, læknar, hjúkrunarfræðingar, sjúkraþjálfarar, lyfjafræðingar og öflugir vísindamenn. Þingið var skipulagt af Félagi íslenskra lungna-lækna, Fagdeild lungnahjúkrunar og lungnasjúkraþjálfara og bauð upp á fjöl-breytta og metnaðarfulla dagskrá.

Þing norrænna svæfinga- og gjörgæslulækna í Hörpu

Mon, 29 Jun 2026 15:01:00 +0000

Þing norrænna svæfinga- og gjörgæslulækna (Scandinavian Society of Anaesthesiology and Intensive Care Medicine, SSAI) fór fram í Hörpu dagana 10.–12. júní. Þingið er haldið annað hvert ár og ferðast milli Norðurlandanna, þannig að það er haldið á Íslandi á tíu ára fresti.

Klínísk skoðun og aðferðafræði. Klínísk ákvarðanataka í gáttatifi. Davíð O. Arnar

Mon, 29 Jun 2026 14:54:00 +0000

Meðferð gáttatifs byggist á að hægja á púlshraða ef þarf, taktstillingu og blóðþynningu. Þá er afar mikilvægt að leita að og meðhöndla áhættuþætti þess. Oftast er byrjað að beta-blokka en stundum þarf að bæta við öðru lyfi, til dæmis dígoxíni eða jafnvel kalsíumgangahemlum eins og diltíasem eða verapamíl, ef ekki gengur að hraðstilla með beta-blokkum.

Ritstjórnargrein. Af skýrslum, markmiðum og núverandi stöðu læknamönnunar. Oddur Steinarsson

Mon, 29 Jun 2026 14:27:00 +0000

Í lok nóvember 2024 var skrifað undir nýjan kjarasamning Læknafélags Íslands og ríkisins. Þar var meðal annars samið um styttingu vinnuviku lækna í 36 tíma frá 1. apríl 2025, líkt og nær allar heilbrigðisstéttir höfðu áður fengið í sínum samningum. Þessi samningur virðist þó ekki enn fullfjármagnaður samkvæmt því sem við heyrum frá heilbrigðisstofnunum. Þessi staða léttir ekki á mönnunarvandanum.

Ritstjórnargrein. Meðferðarheldni sem klínísk áskorun í læknanlegri meðferð brjóstakrabbameina. Helgi Hafsteinn Helgason

Mon, 29 Jun 2026 14:05:00 +0000

Ný rannsókn á meðferðarheldni innkirtlameðferðar við brjóstakrabbameini á Íslandi veitir mikilvægar innlendar upplýsingar um langtímaeftirmeðferð sem hingað til hefur lítið verið rannsökuð í íslensku samhengi. Rannsóknin sýnir að 27% sjúklinga voru ekki meðferðarheldnir yfir 5 ára tímabil. Það er í samræmi við erlendar niðurstöður sem hafa sýnt að 20–50% sjúklinga hætta innkirtlameðferð fyrr en áætlað var eða taka lyfin óreglulega.

Sjúkratilfelli. Hratt vaxandi máttleysi hjá áður hraustum manni

Mon, 29 Jun 2026 13:47:00 +0000

Guillain-Barré heilkenni (GBS) er bráður fjöltaugakvilli sem einkennist af hratt vaxandi máttleysi, skyntruflunum og minnkuðum/engum djúpsinaviðbrögðum (hypo-/areflexia). Skjót greining og meðferð er mikilvæg þar sem ástandið getur fljótt orðið alvarlegt. Hér er kynnt tilfelli 51 árs gamals karlmanns sem leitaði vaktlæknis á Reyðarfirði vegna hratt vaxandi máttleysis og náladofa. Máttleysið hófst í fingrum/höndum beggja vegna og dreifðist á innan við sólarhring til allra útlima.

Sjúkratilfelli. Millirifja-þindarkviðslit framkallað af hósta

Mon, 29 Jun 2026 13:04:00 +0000

Karlmaður um sjötugt með sögu um langvinna lungnateppu, vélindabakflæði og BMI yfir 30 kg/m2 leitaði á heilsugæslu vegna verkja í hægri síðu. Þremur vikum áður hafði hann fengið öndunarfærasýkingu með miklum hósta ásamt uppgangi og mæði. Við kröftugan hósta fór hann að finna fyrir verkjum framanvert í hægri síðu og heyrði þar brak í tvígang þegar hann beygði sig niður. Í kjölfarið myndaðist mar í báðum flönkum og kringum nafla, ásamt smávægilegri fyrirferð í hægri efri fjórðungi kviðar.

Yfirlitsgrein. Umhverfisáhrif lyfja – hvernig geta læknar stuðlað að sjálfbærri lyfjanotkun?

Mon, 29 Jun 2026 11:46:00 +0000

Lyf eru algengasta og í mörgum tilfellum árangursríkasta meðferð við sjúkdómum. Talið er að lyfjanotkun muni aukast áfram á næstu árum, meðal annars vegna fjölgunar eldri einstaklinga. Samhliða hefur þekking á umhverfisáhrifum lyfja aukist og vaxandi umræða er um að læknar hafi slík áhrif í huga við val á meðferð fyrir sjúklinga.

Rannsókn. Meðferðarheldni innkirtlameðferðar við brjóstakrabbameini greindu á Íslandi 2013-2018

Mon, 29 Jun 2026 11:16:00 +0000

Afturskyggn, lýðgrunduð ferilrannsókn. Gögn voru fengin frá Krabbameinsskrá Íslands, Gæðaskrá Krabbameinsskrár, Lyfjagagnagrunni Landlæknis, Dánarmeinaskrá Landlæknis og úr sjúkraskrám. Meðferðarheldni var skilgreind sem lyfjaútleysing tamoxifens og/eða arómatasahemla í fimm ár eða fram að dánardegi/endurkomudegi brjóstakrabbameins. Sjúklingur taldist meðferðarheldinn ef hann leysti út lyf fyrir 80% eða meira af tímabilinu. Við tölfræðiúrvinnslu var notuð lýsandi tölfræði, lógistísk aðhvarfsgreining og Kaplan-Meier lifunargreining.

Efling sérnáms lækna í bígerð

Mon, 29 Jun 2026 10:34:00 +0000

Heilbrigðisráðuneytið mun á næstu misserum taka aukinn þátt í stefnumótun og fjármögnun sérnáms lækna á Íslandi. Þetta kom fram í ræðu Ölmu Möller heilbrigðisráðherra á móttöku LÍ fyrir nýútskrifaða lækna 11. júní sl. Bætt verður við mönnun ráðuneytisins fyrir það verkefni og ráðuneytið hefur þegar tryggt aukið fjármagn vegna utanumhalds og skipulags sérnáms. Anna Björg Jónsdóttir, formaður mats- og hæfisnefndar um sérnám lækna, sem skipað er af heilbrigðisráðherra, segir þetta mikið gleðiefni og að málið marki stórt skref í átt að skýrari ábyrgð, betra skipulagi og markvissari uppbyggingu sérnáms á landsvísu. Læknablaðið hitti Önnu Björgu.