Ágrip

Turner heilkenni á Íslandi frá upphafi greininga

 

Alexandra Ásgeirsdóttir¹, Arndís Sigmarsdóttir², Árni V Þórsson^2,4, Ragnar Bjarnason^2,4,3, Hans Tómas Bjarnason^3,4 , Helga Ágústa Sigurjónsdóttir^1,4

¹Lyflækningasvið, Landspítali Háskólasjúkrahús,

²Barnaspítali Hringsins,

³Erfða-og Sameindalæknisfræðideild Landspítali Háskólasjúkrahús,

⁴Læknadeild, Háskóli Íslands

 

Bakgrunnur:

Turner heilkenni (TH) er litningagalli sem veldur truflun á eðlilegum þroska stúlkna. Heilkennið stafar af algerri eða hlutavöntun X litnings, oftast ritað sem 45X0. Algengi þess á heimsvísu er um 1 af hverjum 2500 lifandi fæddum stúlkum. Klínísk einkenni eru margskonar og sum alvarlegri en önnur. Ber þá helst að nefna lágvöxtur, ótímabær eggjastokkabilun í frumbernsku, ýmsar innkirtlaraskanir og líffæramissmíð. TH geta fylgt meðfæddir hjarta-og æðagallar og er algengasta orsök rofs á ósæð (aortic dissection) í ungum konum. Snemmbær greining og rétt eftirlit er því mjög mikilvægt. Litningarannsóknir komu fyrst fram á sjónarsviðið 1956 og fyrsta grein um karotýpu TH var gefin út í vísindariti 1959. Forsjáll íslenskur barnalæknir safnaði gögnum alla sína starfsævi, frá því hann kom úr framhaldsnámi erlendis frá, um þessar konur og því eru til íslensk gögn um greiningu og meðferð nærri frá upphafi litningagreiningar í heiminum. Lykilatriði í eftirliti og meðferð TH er að greina snemma svo hægt sé að gefa hormónauppbótarmeðferð til að stuðla að kynþroska og betri hæðarvexti auk þess sem náið eftirlit hjá hjartalækni getur verið nauðsynlegt. Nýlegar klínískar leiðbeiningar byggðar á alþjóðlegri samvinnu undirstrika mikilvægi snemmbærrar greiningar, réttrar meðferðar og góðs eftirlits til langframa. Rannsóknin miðar að því að skoða algengi TH á Íslandi á rannsóknartímabilinu samanborið við önnur lönd og meðferðarárangur þýðisins.

Efniviður og aðferðir:

Rannsóknin er afturskyggn sem mun lýsa algengi, fylgikvillum, greiningu og meðferð TH á

Íslandi auk árangurs meðferða og breytinga sem hafi orðið frá upphafi greininga og út árið

2024. Undirbúningur er hafinn til að sækja um viðeigandi leyfi Vísindasiðanefndar og annarra

viðeigandi stofnana.

 

Blóðsýkingar með Staphylococcus Aureus á Íslandi 1995-2025

Anna Guðlaug Gunnarsdóttir¹, Guðmundur Ingvi Skúlason¹, Þórunn Anna Guðbjartsdóttir¹, Agnar Bjarnason^1,2 , Lena Rós Ásmundsdóttir^2,3 , Elías Sæbjörn Eyþórsson^1,2

¹Lyflækningasvið, Landspítali Háskólasjúkrahús. ²Læknadeild Háskóla Íslands. ³Sýkla- og veirufræðideild Landspítala Háskólasjúkrahús

Inngangur: Blóðsýking af völdum Staphylococcus aureus er alvarlegt sjúkdómsástand sem ber með sér hátt dánarhlutfall. Fyrri heilþýðisrannsókn á S. aureus blóðsýkingum á Íslandi 1995-2008 leiddi í ljós vaxandi nýgengi sýkinga á sama tíma og 30-daga dánarhlutfall lækkaði. Lítið vitað um þróun faraldsfræði þessara sýkinga hér á landi síðastliðin 15 ár. Markmið þessarar rannsóknar er byggja gagnagrunn um áhættuþætti, uppvinnslu, meðferð og afdrif þeirra sem greinast með S. aureus blóðsýkingu á Íslandi á 30 ára tímabili.

Aðferðir: Rannsóknin mun ná til allra þeirra sem hafa minnst eina jákvæða blóðræktun fyrir Staphylococcus aureus á tímabilinu 1995-01-01 til og með 2025-12-31 á Íslandi. Gagnagrunnur var hannaður í REDCap sem safnar yfir 221 breytum um undirliggjandi áhættuþætti sjúklinga með S. aureus með áherslu á sprautufíknisjúkdóma, klíníska birtingarmynd sýkingarinnar, uppvinnslu og meðferð, fylgikvillar, og afdrif þeirra sem sýkinguna fá.

Vísindalegur ávinningur: Staphylococcus aureus blóðsýking er vel skilgreint sjúkdómsástand sem hefur verið greint á sama hátt í áratugi og er eins allstaðar í heiminum. Á Íslandi er einstakt tækifæri til að lýsa og rannsaka þróun sjúkdómsins í heilþýðis grunni á 30 ára tímabili til að meta hvaða breytingar hafa orðið á klínískri birtingarmynd sjúkdómsins og meðferð yfir tíma. 

 

Árangur sykursýkismeðferðar á Landspítala

Guðný Halla Harðardóttir¹, Steinun Arnardóttir², Jorgelina Ramos² ,Margrét Jóna Einarsdóttir²

¹Lyflækningar, Landspítali Háskólasjúkrahús

²Innkirtladeild, Landspítali Háskólasjúkrahús

Bakgrunnur:

Á Íslandi er notkun á insúlíndælum hlutfallslega mikil, en engin kerfisbundin rannsókn hefur verið gerð á meðferðarárangri fullorðinna einstaklinga með sykursýki af tegund 1. Sykursýki af tegund 1 krefst ævilangrar insúlínmeðferðar og markvissrar eftirfylgni til að draga úr hættu á fylgikvillum. Þrátt fyrir reglubundið eftirlit ná sumir sjúklingar ekki alþjóðlegum meðferðarmarkmiðum fyrir HbA1c, blóðþrýsting og blóðfitu. Í nágrannalöndum Íslands, svo sem í Norðurlöndunum, hafa verið gerðar umfangsmiklar úttektir á árangri meðferðar hjá þessum sjúklingahópi og niðurstöður bornar saman milli landa. Áhugavert er að meta hvernig árangur á Íslandi stendur í samanburði við þessar þjóðir, ekki síst þar sem hlutfall sjúklinga í insúlíndælumeðferð er hærra hér á landi. Í þessari rannsókn verður metin blóðsykurstjórnun, hjarta- og æðaáhættuþættir og notkun sykursýkistækni hjá fullorðnum einstaklingum með sykursýki af týpu 1, í eftirliti á Landspítala árið 2025 og borin saman við fyrirliggjandi gagnasafn frá 2022. Með því verður hægt að meta hvort meðferðarárangur hafi batnað yfir tímabilið og jafnframt bera niðurstöður saman við alþjóðleg viðmið og gögn frá nágrannalöndum. Gert er ráð fyrir að aukin tækninotkun tengist bættri blóðsykurstjórnun og dragi þar af leiðandi úr áhættuþáttum. Rannsóknin mun veita mikilvæga yfirsýn yfir stöðu meðferðar á sykursýki af týpu 1 á Íslandi og gera kleift að bera árangur saman við alþjóðleg viðmið, meðal annars sænska sykursýkisgagnagrunninn. Niðurstöðurnar geta nýst til markvissra umbóta í þjónustu, forgangsröðunar úrræða og stefnumótunar í innleiðingu tæknilausna. Verkefnið hefur bæði klínískt og heilbrigðishagfræðilegt gildi og er ætlað til birtingar í alþjóðlegu ritrýndu tímariti.

Efniviður og aðferðir:

Um er að ræða afturskyggna gagnarannsókn byggða á sjúkraskrárgögnum Landspítala. Þýðið eru allir fullorðnir einstaklingar með greininguna sykursýki af týpu 1, í virku eftirliti á göngudeild innkirtlalækinga á Landspítala. Áætlað stærð þýðis er um 1000 einstaklingar. Gögn frá árinu 2025 verða borin saman við fyrirliggjandi gögn frá 2022. Skoðaðar verða breytur tengdar blóðsykurstjórnun (HbA1c, time in range), meðferðarformi (insúlíndæla, sprautumeðferð, síriti, rafræn vöktun (CloudCare)), líkamsþyngdarstuðli, blóðþrýstingi, blóðfitu, nýrnastarfsemi og augnbreytingum. Notuð verður lýsandi tölfræði og viðeigandi samanburðarpróf, auk fjölþáttagreiningar þar sem við á.

 

Frumkomið aldósterónheilkenni hjá einstaklingum með nýgreindan ómeðhöndlaðan háþrýsting

Harpa Gunnarsdóttir¹, Guðmundur Sigþórsson², Ísleifur Ólafsson², Thor Aspelund^3,4, Vilmundur Guðnason^3,4, Helga Ágústa Sigurjónsdóttir^1,4

¹Lyflækningasvið, Landspítali, Háskólasjúkrahús

²Klínísk lífefnafræði, Landspítali Háskólasjúkrahús

³Hjartavernd

⁴Háskóli Íslands

Bakgrunnur: Frumkomið aldósterónheilkenni (FA) er algeng orsök háþrýsting en er jafnframt verulega vangreindur sjúkdómur. Markmið þessarar rannsóknar er að skoða algengi FA í hópi sjúklinga með nýgreindan ómeðhöndlaðan háþrýsting

Aðferðir REFINE-Reykjavik, rannsókn á vegum Hjartaverndar framkvæmd árin 2005-2006, skimaði 6941 íslending fyrir hjarta og æða áhættuþáttum. Af þeim greindust 420 einstaklingar með ómeðhöndlaðan háþrýsting við komu í rannsóknina. Fastandi blóðsýni voru tekin að morgni af viðkomandi aðilum, sýnin snúin niður og fryst við -80°C. Í þessari rannsókn var blóðgildi aldósteróns, reníns, ARR og kalíum mæld úr umræddum sýnum sem og í samanburðarhópi af 220 einstaklingum sem ekki höfðu háþrýsting. Hugsanlegt frumaldósterónheilkenni var skilgreint samkvæmt nýjum skimunarviðmiðum Endocrine Society (2025): plasma-aldósterón ≥ 277 pmól/L, plasma-renín ≤ 8,2 mIU/L og ARR > 70.

Niðurstöður: Fullnægjandi mælingar á aldósteróni og reníni lágu fyrir hjá 609 þátttakendum. Af þeim uppfylltu 32 einstaklingar (5,25%) lífefnafræðileg viðmið fyrir FA. Af þeim voru 29 (7,21%) með háþrýsting en 3 (1,4%) ekki. Þátttakendur sem uppfylltu FA viðmið voru marktækt eldri (57,3 ± 7,4 vs. 50,4 ± 12,0 ár, p = 0,001) og höfðu hærri slagbilsþrýsting (151,0 ± 19,1 vs. 138,6 ± 21,1 mmHg, p = 0,009), þanbilsþrýsting (84,6 ± 11,3 vs. 77,1 ± 12,9 mmHg, p < 0,001) og meðalblóðþrýsting (106,7 ± 12,0 vs. 97,6 ± 13,9 mmHg, p < 0,001) samanborið við þá sem ekki uppfylltu viðmiðin. Kalíumstyrkur í sermi var lítillega en marktækt lægri í FA hópnum (4,1 ± 0,3 vs. 4,2 ± 0,3 mmól/L, p = 0,014). Enginn marktækur munur fannst milli hópa hvað varðaði kyn, líkamsþyngdarstuðul, reykingar eða sykursýki.

Umræður: Á meðal einstaklinga með nýgreindan, ómeðhöndlaðan háþrýsting uppfylltu um 7% lífefnafræðileg skimunarviðmið fyrir FA. Niðurstöðurnar benda til þess að FA geti verið til staðar hjá markvisst fleiri sjúklingum en áður var talið og benda til þess að skima þurfi fleiri fyrir sjúkdómnum en nú er gert. 

 

Þróun ífarandi pneumókokkasjúkdóms og dánartíðni á Íslandi 1975-2020: Lýðgrunduð langtímarannsókn

Hörður Tryggvi Bragason, læknir^1,2, Kristján Godsk Rögnvaldsson, læknir, PhD^1,3, Ubaldo Benitez Hernandez, náttúrufræðingur⁴, Helga Erlendsdóttir, lífeindafræðingur, MSc^1,5 og Magnús Gottfreðsson, prófessor, læknir, PhD^1,2,4

¹Læknadeild Háskóla Íslands;

²Smitsjúkdómadeild, Landspítali Háskólasjúkrahús;

³Rigshospitalet, Kaupmannahöfn;

⁴Vsindadeild Landspítali Háskólasjúkrahús

⁵Sýkla- og veirufræðideild, Landspítali Háskólasjúkrahús.

Bakgrunnur: Streptococcus pneumoniae er ein helsta orsök ífarandi pneumókokkasjúkdóms (Invasive pneumococcal disease, IPD) og dauðsfalla á heimsvísu. Innleiðing próteintengdra pneumókokka­bóluefna (pneumococcal conjugated vaccines, PCVs) hefur leitt til verulegrar fækkunar IPD-tilfella í mörgum löndum. Langtímarannsóknir á dánartíðni meðal þeirra sem lifa af bráðar ífarandi sýkingar af völdum pneumókokka eru hins vegar fáar.

Aðferðir: Greind voru gögn allra einstaklinga með IPD á Íslandi á árunum 1975–2020. Greining var staðfest með ræktun eða jákvæðu PCR-prófi frá blóði eða mænuvökva. Þrjátíu daga og fimm ára dánartíðni var metin yfir þrjú tímabil (1985–2014), með leiðréttingu fyrir fjölmörgum þáttum m.a. aldri og undirliggjandi sjúkdómum. Að auki var aldursstöðluð dánartíðni af öllum orsökum (ASR) borin saman milli IPD-sjúklinga og almennings.

Niðurstöður: Þýðið innihélt 1.463 sjúklinga á öllum aldri. Nýgengi IPD náði hámarki á árunum 1995–2004 og lækkaði marktækt eftir það (p<0,001). Hjúpgerð 7F var algengust. Engin marktæk breyting varð á skammtíma­dánartíðni innan 30 daga yfir tímabilin (p=0,98). Lítil bæting sást í fimm ára lifun en hún náði ekki tölfræðilegri marktækni (p=0,076). Jafnvel þótt dauðsföll fyrstu 30 daga frá greiningu væru undanskilin var ASR dánartíðni IPD sjúklinga 2,6 sinnum hærri en meðal almennings á sama aldri (0,021 samanborið við 0,008 á einstaklingaár).

 

Ályktanir: Nýgengi ífarandi pneumókokkasýkinga hefur lækkað marktækt hérlendis, sérstaklega eftir innleiðingu hins 10-gilda próteintengda pneumókokkabóluefnis árið 2011, en skammtíma­dánartíðni meðal þeirra sem sýkjast er óbreytt. Vísbendingar eru um væga bætingu í langtímalifun meðal þeirra sem lifa bráðafasann af, sem gæti endurspeglað framfarir í meðferð langvinnra sjúkdóma. Þeir sem lifa IPD af eru eftir sem áður í verulega aukinni dánarhættu í samanburði við almennt þýði. Nauðsynlegt er að snúa frá þessari kyrrstöðu; þörf er á markvissum aðgerðum til að draga úr skammtíma­dánartíðni vegna IPD.

 

DPYD erfðabreytileikar og aukaverkanir af völdum flúorópýrimídin lyfja

Elsa Jónsdóttir^1,2, Helga Kristín Sigurðardóttir¹, Magnús Karl Magnússon¹, Sigrún Helga Lund¹, Sigurdís Haraldsdóttir^1,3

¹ Læknadeild, Háskóli Íslands, Reykjavík, Ísland;

² deCODE genetics, Reykjavík, Ísland;

³ Krabbameinslækningadeild, Landspítali háskólasjúkrahús

Bakgrunnur

Flúorópýrimídin (FP) eru hornsteinn lyfjameðferðar gegn krabbameinum í meltingarvegi, brjóstum og á höfuð- og hálssvæði. Þau geta þó valdið alvarlegum aukaverkunum sem geta jafnvel leitt til andláts. Umbrot FP lyfja er að stórum hluta háð hraðatakmarkandi ensíminu dihydropyrimidine dehydrogenase (DPD), sem er tjáð af DPYD geninu. Einstaklingar sem bera meinvaldandi erfðabreytileika í DPYD geninu hafa aukna hættu á alvarlegum aukaverkunum af völdum FP. Markmið þessarar rannsóknar var að kortleggja DPYD erfðabreytileika í íslensku þjóðinni, meta tengsl þeirra við tilkomu FP aukaverkana og skoða kynjamun í tilkomu aukaverkana af völdum FP lyfja.

Aðferðir

Rannsóknin náði til allra einstaklinga sem fengu FP lyfjameðferð frá 2002-2021. Tilfelli voru fundin út frá lyfjagögnum úr lyfjagagnagrunni Embætti Landlæknis, gagnaskrá um krabbameinslyfjagjafir á Landspítala og meðferðarseðlum sjúkrahússins á Akureyri. Upplýsingar um gerð krabbameins og stigun fengust frá Krabbameinsskrá Íslands. Klínískum upplýsingum var handvirkt safnað úr sjúkraskrám. Upplýsingar um DPYD arfgerð fengust úr gagnavarðveislu Íslenskrar erfðagreiningar. Aukaverkanir af völdum FP voru stigaðar samkvæmt alþjóðlegum greiningarskilmerkjum aukaverkana. Lýsandi tölfræði var beitt til skoða tíðni, gerð og alvarleika aukaverkana.

Niðurstöður

Alls fengu 2857 einstaklingar FP meðferð á rannsóknartímabilinu. Fyrstu niðurstöður benda til þess að algengi DPYD erfðabreytileika sem valda DPD skorti í íslensku þjóðinni er 4,6%. Af þeim sem fengu FP lyfjameðferð á Landspítalanum báru 111 (4,1%) einstaklingar a.m.k. einn DPYD erfðabreytileika sem veldur DPD skorti. Á seinni hluta tímabilsins (2011-2020) fengu 13,1% alvarlegar aukaverkanir sem leiddu til innlagna, þar af tengdust 7.6% meltingarfærum og 5.3% beinmergsbælingu. Undir 1% einstaklinga fengu alvarlegar aukaverkanir sem leiddu til andláts. Konur höfðu sambærilegar líkur á innlögn vegna aukaverkana og karlar (GH: 0.98, 95% ÖB: 0.91-1.06) en tíðni alvarlegrar beinmergsbælingar var hærri meðal kvenna (19.6% og 12.0%; p=0.014).

Umræður

Algengi DPYD erfðabreytileika í íslensku þýði var sambærilegt við það sem lýst hefur verið í öðrum Evrópskum þýðum. Allt að 13% einstaklinga sem fá FP meðferð á Íslandi fá aukaverkanir sem leiða til spítalainnlagnar. Þrátt fyrir sambærilegar líkur á innlögn milli kynja höfðu konur hærri tíðni alvarlegrar beinmergsbælingar. Næstu skref rannsóknarinnar eru að kanna tengsl minni innlagnatengdra aukaverkana og meinvaldandi DPYD erfðabreytileika.

 

Æsavöxtur á Íslandi 2014 – 2024

Iðunn Valgerður Pétursdóttir¹ Helga Ágústa Sigurjónsdóttir^1,2

¹ Lyflækningasvið, Landspítali Háskólasjúkrahús

² Læknadeild, Háskóli Íslands

 

Bakgrunnur

Rannsókn okkar rannsóknarhóps um tíðni og algengi æsavaxtar á Íslandi á árunum 1955 - 2013 sýndi að tíðni æsavaxtar á Íslandi var mun hærri samanborið við tíðni sjúkdómsins í öðrum löndum síðustu áratugi rannsóknarinnar. Það er því athyglisvert aða sjá hvort tíðni æsavaxtar á Íslandi næstu 11 árin á eftir, frá 2014 til 2024 sé jafnhá.

Aðferðir

Afturvirk rannsókn þar sem upplýsingum um sjúklinga með æsavöxt á árunum 2014 – 2024 var safnað úr rafrænum sjúkraskrám Landspítala með leyfi Vísindasiðanefndar og Vísindarannsóknarnefndar Landspítal. Öll uppvinnsla og greining æsavaxtar fer fram á Innkirtladeild Landspítalans og upplýsingar um sjúklinga með æsavöxt er því að finna í rafrænum sjúkraskrám Landspítala. Þeir sjúklingar sem greindust með sjúkdóminn á rannsóknartímabilinu voru með í rannsókninni. Tveir sjúklingar, höfðu greinst með sjúkdóminn erlendis en fluttu til Íslands á rannsóknartímabilinu. Annar þeirra var ekki hafður með í rannsókninni þar sem hann var með kirtildingulsþurrð (panhypopituitarism) eftir meðferð erlendis og undirgekkst hvorki skurðaðgerð á Íslandi né hlaut meðferð við æsavexti hér á landi. Hinn sjúklingurinn var hafður með í rannsókninni þar sem sjúkdómurinn var staðfestur aftur á Íslandi og sjúklingurinn gekkst undir skurðaðgerð á Landspítalanum og mun verða fylgt eftir hér á landi.

Niðurstöður

15 sjúklingar greindust með æsavöxt á Íslandi á árunum 2014 - 2024, þar af voru 9 menn. Meðalaldur við greiningu var 51,7 ár ± 18,5 ár. Tveir sjúklingar dóu á rannsóknartímabilinu. Flestir sjúklingar höfðu haft einkenni í 2 ár eða minna en tveir sjúklingar höfðu haft einkenni í allt að 10-20 ár.

Umræður

Tíðni æsavaxtar á Íslandi á árunum 2014 – 2024 var 3,85/milljón/ár að meðtöldum sjúklingnum sem fluttist til Íslands á rannsóknartímabilinu en að honum undanskildum var tíðnin 3,59/milljón/ár. Þessar niðurstöður eru lægri en fyrri rannsókn um tíðni æsavaxtar á Íslandi hafði sýnt áratugina á undan og samrýmist betur niðurstöðum frá öðrum löndum.

 

Tíðni nýrrar og langvarandi notkunar á prótónpumpuhemlum eftir kransæðavíkkun: Afturskyggn ferilrannsókn

Leon Arnar Heitmann¹, Ingibjörg Jóna Guðmundsdóttir², Freyja Jónsdóttir³, Einar Stefán Björnsson⁴, Magnús Karl Magnússon¹, Martin Ingi Sigurðsson⁵

^1. Læknadeild Háskóla Íslands, ² Hjartadeild Landspítala, ³ Lyfjafræðideild Háskóla íslands, ⁴ Meltingardeild Landspítala, ⁵ Svæfinga- og gjörgæsludeild Landspítala

Bakgrunnur:

Prótónpumpuhemlar (PPH) geta minnkað hættu á efri meltingarvegsblæðingum af völdum tveggja lyfja blóðflöguhemjandi meðferðar, sem ávísað er fyrsta árið eftir kransæðavíkkun. Klínískar leiðbeiningar mæla því með tímabundinni fyrirbyggjandi PPH meðferð í einstaklingum með aukna hættu á efri meltingarvegsblæðingum. Óljóst er hversu margir halda PPH notkun áfram eftir að tvöfaldri blóðflöguhemjandi meðferð lýkur.

Aðferðir:

Afturskyggn ferilrannsókn á öllum sem gengust undir fyrstu kransæðavíkkun á Landspítala árin 2010-2020, höfðu >90 daga eftirfylgdartíma og ekki verið á PPH fyrir aðgerð. Klínísk gögn fengust úr gagnagrunni Hjartaþræðingar Landspítala. Allar lyfjaútleysingar einstaklinga fyrir PPH yfir rannsóknartímabilið fengust úr Lyfjagagnagrunni Landlæknis. Ný notkun skilgreindist sem útleysing á PPH innan 90 daga frá kransæðavíkkun. Langvarandi notkun skilgreindist sem útleysing á PPH tveimur árum eftir inngrip meðal þeirra með nýja notkun, en önnur notkun skilgreindist sem tímabundin. Forspárþættir fyrir langvarandi PPH notkun voru greindir með fjölþátta aðhvarfsgreiningu. Hliðarútkomur voru lifun, samsettur endapunktur af hjartatengdum dauða, slagi og nýju kransæðainngripi (MACE), efri meltingarvegsblæðing og endurinnlögn á spítala. Cox aðhvarfsgreining með vigtum fyrir þáttapörun var notuð til samanburðar á útkomum.

Niðurstöður :

Af 6726 einstaklingum sem gengust undir kransæðavíkkun uppfylltu 3734 (55.5%) þátttökuskilyrði. Tíðni nýrrar PPH notkunar var 804 (21.5%), þar af mættu 417 (51.9%) skilmerkjum fyrir langvarandi PPH notkun. Þeir sem höfðu nýja PPH notkun voru eldri, höfðu hærri tíðni fylgisjúkdóma og hrumleika. Kvenkyn (OR:1.67, CI:1.15-2.38), háþrýstingur (OR:1.59, CI:1.15-2.18) og lyfjaskömmtun (OR:3.66, CI:2.43-5.52) voru forspárþættir fyrir langvarandi PPH notkun. Engin marktæk tengsl fundust milli nýrrar PPH notkunar og hættu á efri meltingarvegsblæðingu, dauða, MACE eða spítalainnlögn, í samanburði við þá sem ekki notuðu PPH innan 90 daga frá kransæðavíkkun. Í undirhópagreiningu með samanburði á langvarandi vs. tímabundinni PPH notkun hafði langvarandi PPH notkun fylgni við aukna dánartíðni (HR:1.77, CI:1.07-2.84) og spítalainnlögn (HR:1.44, CI:1.03-2.05), en ekki MACE eða efri meltingarvegsblæðingar.

Ályktun:

Meira en helmingur þeirra sem hefja PPH meðferð snemma eftir kransæðavíkkun nota lyfin langt umfram meðmæli klínískra leiðbeininga. Langvarandi PPH notkun tengdist auknum líkum á spítalainnlögn og aukinni dánartíðin en hafði ekki fylgni við lægri tíðni meltingarvegsblæðinga eða MACE. Mikilvægt er að endurmeta PPH meðferð við lok tveggja lyfja blóðflöguhemjandi meðferðar til að draga úr óæskilegri langtímanotkun.

 

Lifrarskaði af völdum TNF-alfa hemla: lýðgrunduð samanburðarrannsókn

Ólafur Hreiðar Ólafsson¹

Einar Stefán Björnsson^1,2

¹Lyflækningasvið, Landspítali Háskólasjúkrahús

²Læknadeild, Háskóli Íslands

Bakgrunnur: Tilkoma ónæmisbælandi líftæknilyfja sem hindra frumuboðann TNF-alfa var bylting í meðferð margra bólgu- og gigtarsjúkdóma og hefur notkun þeirra meira en þrefaldast á undanförnum 10 árum. Líklegt er að notkun þeirra aukist á komandi árum. Lifrarskaði af völdum lyfja er sjaldgæf aukaverkun margra lyfja með mismikilli sjúkdómsbyrði. Lifrarskaði af völdum líftæknilyfsins Infliximab er vel þekktur og er svokallaður óbeinn lifrarskaði, talinn stafa af ójafnvægi í ónæmiskerfinu sem á sér stað við hindrun TNF-alfa frumuboðans. Þótt önnur líftæknilyf með sama verkunarhátt séu meira notuð, er minna vitað um tengsl þeirra við þessa aukaverkun. Markmið þessarar rannsóknar er að kanna tíðni lifrarskaða af völdum TNF-alfa hemlanna Adalimumab, Etanercept, Golimumab og Infliximab og afleiðingar þessara aukaverkana.

Aðferðir: Fenginn var listi af öllum sjúklingum sem hafa fengið leyfi frá Lyfjastofnun Landspítala fyrir lyfjunum Adalimumab, Etanercept, Golimumab og Infliximab. Af þessum sjúklingum voru valdir þeir sem hafa fengið hækkun á ASAT eða ALAT >3 sinnum efri viðmiðunarmörk og/eða ALP eða bílírúbín >2 sinnum efri viðmiðunarmörk ef önnur lifrargildi eru hækkuð. Þessi tilfelli voru skoðuð sérstaklega og orsakasamhengi var metið með RUCAM og RECAM greiningartækjum og tilfellahópur fundinn út frá því. Notast var við lýsandi tölfræði til að meta tíðni óbeins lifrarskaða af völdum hvers lyfsins fyrir sig.

 

Þróun og breytileiki í lungnastarfsemi sjúklinga með sjálfvakta lungnatrefjun í Svíþjóð

Óskar Jóel Jónsson^1,2, Magnus Sköld^3,4, Lisa Carlson^3,4, Emil Ekbom⁵, Andrei Malinovschi⁶, Össur Ingi Emilsson^1,2,5

¹Faculty of Medicine, University of Iceland, Reykjavik, Iceland

²Department of Respiratory Medicine, Landspitali University Hospital, Reykjavik, Iceland

³Division of Immunology and Respiratory Medicine, Department of Medicine Solna and Center for Molecular Medicine, Karolinska Institutet, Stockholm, Sweden.

⁴Department of Respiratory Medicine and Allergy, Karolinska University Hospital, Stockholm, Sweden

⁵Department of Medical Sciences, Respiratory, allergy and sleep research, Uppsala University, Uppsala, Sweden

⁶Department of Medical Sciences, Clinical Physiology, Uppsala University, Uppsala, Sweden

Bakgrunnur

Versnun sjálfvakinnar lungnatrefjunar (idiopathic pulmonary fibrosis, IPF) er oft metin út frá breytingum á heildarfrámáli (forced vital capacity, FVC ). Algengt er að skilgreina versnun sjúkdómsins sem ≥5 prósentustiga (absolute %) lækkun í FVC. Mælingar með blástursprófi (spirometry)geta þó sýnt töluverðan breytileika milli mælinga og því er óljóst að hve miklu leyti skammtímabreytingar í FVC endurspegla raunverulega versnun sjúkdómsins, Markmið rannsóknarinnar var að meta hversu oft lækkun í FVC um ≥ 5 prósentustig hjá sjúklingum með IPF reynist viðvarandi við áframhaldandi eftirfylgd.

Aðferðir

Framkvæmd var þýðisrannsókn á sjúklingum með IPF sem höfðu gengist undir blásturspróf við að minnsta kosti þrjú aðskilin skipti. Breytingar á lungnastarfsemi voru metnar sem prósentustigs breyting á FVC (% af spáðu gildi) miðað við fyrstu mælingu. Sjúklingum var skipt í þrjá hópa samkvæmt breytingu FVC yfir tíma: stöðugar mælingar (aldrei ≥5% lækkun), tímabundin lækkun með síðari normaliseringu (≥5% lækkun sem síðar fór aftur yfir viðmiðunarmörk), og viðvarandi lækkun (≥5% lækkun sem hélst við eftirfylgd).

Niðurstöður

Alls voru 630 sjúklingar með í rannsókninni. Af þeim höfðu 177(28%) stöðugt FVC á eftirfylgdartímabilinu. Alls voru 164 (26%) sem sýndu ≥5 prósentustiga lækkun í FVC sem síðar normaliseraðist í að minnsta kosti einu blástursprófi, en 289(46%) höfðu viðvarandi lækkun. Meðal sjúklinga sem sýndu upphaflega ≥5% lækkun í FVC sýndu 36% síðar mælingar sem fóru aftur yfir viðmiðunarmörkin. Grunnástand sjúklinga voru að mestu sambærileg á milli hópa.

Umræður

Í þessum hópi sjúklinga með IPF sem gengust undir endurteknar spirometríumælingar sýndi rúmlega þriðjungur þeirra sem uppfylltu upphaflega skilmerki fyrir versnun (≥5% lækkun í FVC) síðar mælingar yfir viðmiðunarmörkum . Niðurstöðurnar benda til þess að mæli breyti- leiki geti haft áhrif á mat á framgangi sjúkdóms. Túlka ber litlar breytingar í FVC með varfærni og mikilvægt er að byggja mat á framgangi sjúkdóms á endurteknum langtíma- mælingum og öðrum matsþáttum á sjúkdómi, svo sem einkennum og myndrannsóknum.