Ágrip
Svefnlyf – Yfirlitsfyrirlestur
Magnús Haraldsson
Geðþjónusta Landspítala, Læknadeild Háskóla Íslands
hmagnus@landspitali.is
Svefnleysi er algengt vandamál sem hefur tengsl við ýmis konar geðræn og líkamleg veikindi. Þrátt fyrir að hugræn atferlismeðferð sé fyrsta val sem meðferð eru svefnlyf mikið notuð. Svefnlyf geta verið afar gagnleg við alvarlegu svefnleysi en ætti aðeins að nota til skamms tíma. Langtímanotkun svefnlyfja er þó algeng á Vesturlöndum en ekki hefur verið sýnt fram á gagnsemi hennar í rannsóknum og hún getur mögulega aukið svefnvanda og leitt af sér ýmis vandamál t.d. ávana og fíkn. Svokölluð z-lyf (t.d. zopiclone og zolpidem) eru langmest notuðu svefnlyfin en ýmis önnur lyf t.d. sum þunglyndislyf og geðrofslyf eru einnig notuð við svefnleysi án skráðra ábendinga. Orexin viðtakahamlarar eru ný kynslóð lyfja sem hemja virkni hormóns sem nýlega fannst í miðtaugakerfinu og miðlar vökuástandi. Þau eru þó enn ekki fáanleg á Íslandi og ekki ljóst hvert hlutverk þeirra muni verða í framtíðinni.
Algengi áfalla og áfallastreituröskunar meðal íslenskra kvenna
Edda Björk Þórðardóttir
Háskóli Íslands
Markmið erindisins er að kynna niðurstöður rannsóknarhóps Áfallasögu kvenna um algengi áfalla og tengsl þeirra við einkenni áfallastreituröskunar meðal íslenskumælandi kvenna. Rannsóknin er ein sú stærsta sinnar tegundar á heimsvísu, en um þrjátíu þúsund konur tóku þátt í henni. Gagnasöfnun fór fram árin 2018-2019 og 2024. Þátttakendur svöruðu spurningalista um 23 tegundir áfalla og aðra streituvaldandi lífsreynslu sem og spurningum um yfirstandandi einkenni áfallastreituröskunar. Lífstíðaralgengi áfalla var mjög breytilegt, en algengast var að konur hefðu orðið fyrir óvelkominni kynferðislegri reynslu, sem átti við um tvær af hverjum þremur, 66.4% kvenna. Á heildina litið voru 15.9% kvenna með einkenni áfallastreituröskunar, en algengið var mjög breytilegt eftir tegund áfalls. Af öllum áföllum var algengi einkenna áfallastreituröskunar hæst eftir kynferðislegt ofbeldi (36.9%). Áhættuþættir fyrir að hafa þróað einkenni áfallastreituröskunar eftir líkamlegt/kynferðislegt ofbeldi var stuttur tími frá ofbeldisatvikinu, að hafa orðið fyrir endurteknu ofbeldi, að gerandi hafi verið maki eða ættingi, og loks að hafa ung orðið fyrir ofbeldi. Niðurstöður varpa ljósi á mikilvægi öflugrar stefnumótunar í íslensku samfélagi sem miðar að því að draga úr kynbundnu ofbeldi. Þá eru niðurstöður um hátt algengi kynbundins ofbeldis hér á landi athyglisverðar í ljósi þess að Ísland hefur um langt árabil verið í efsta sæti á lista Alþjóðaefnahagsráðsins yfir þau lönd þar sem kynjajafnrétti er mest.
Meðferð svefnleysis
Erla Björnsdóttir
Háskólinn í Reykjavík
erla@betrisvefn.is
Langvarandi svefnleysi hefur víðtæk áhrif á heilsu, líðan og lífsgæði. Það tengist aukinni hættu á geðrænum vanda, eins og þunglyndi og kvíða, og eykur líkur á líkamlegum kvillum á borð við hjarta- og æðasjúkdóma, sykursýki og háum blóðþrýsting. Svefnleysi hefur einnig áhrif á frammistöðu í starfi og félagslífi.
Svefnlyf eru gjarnan notuð sem fyrsta lausn við svefnvanda, þrátt fyrir að klínískar leiðbeiningar mæli með hugrænni atferlismeðferð við svefnleysi (HAM-S) sem fyrstu meðferð við langvarandi svefnleysi. Ekki er mælt með að svefnlyf séu notuð lengur en 4-6 vikur en langvarandi notkun þeirra getur haft neikvæðar afleiðingar, þar á meðal breytt svefnmynstur, skert jafnvægi, minnistruflanir og þolmyndun.
Rannsóknir sýna að HAM-S bætir svefn hjá allt að 70–90% einstaklinga og árangurinn helst til lengri tíma. Rafræn útfærsla HAM-S, t.d. í gegnum vef eða smáforrit, hefur opnað nýjar og mikilvægar leiðir fyrir heilbrigðiskerfið. Slíkar lausnir eru sérlega gagnlegar innan heilsugæslu, þar sem aðgengi að svefnsérfræðingum er takmarkað. Þær bjóða upp á hagkvæmar, aðgengilegar og gagnreyndar meðferðir sem henta breiðum hópi skjólstæðinga.
Þróun innlagna 13-25 ára ungmenna vegna fíknivanda
Benedikt Burkni Þ. Hjarðar1, Valgerður Rúnarsdóttir1,2, Engilbert Sigurðsson1,3
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Sjúkrahúsið Vogur, 3Geðþjónusta Landspítala
benediktburkni@gmail.com
Inngangur: Algengasti aldur fyrstu meðferðar á Sjúkrahúsinu Vogi er 19 ár en á árunum 2000-2023 voru þar 14.693 innlagnir 11.758 ungmenna á aldrinum 13-25 ára. Um aldamótin varð mikil aukning á vímugjafaneyslu ungs fólks og var þá byggð sérstök unglingadeild á Vogi. Kannanir Rannsókna og greiningar vörpuðu ljósi á þróun vímugjafaneyslu ungmenna og íslenska forvarnarmódelið varð til. Í dag sker Ísland sig úr með einna minnsta vímugjafaneyslu unglinga í Evrópu. Rannsóknin miðar því að meta nýgengi innlagna 13-17 ára og 18-25 ára einstaklinga á Vog árin 2000-2023 og vísbendingar um skýribreytur eins og forvarnir, breytt viðhorf til innlagna unglinga og neyslumynstur þeirra á tímabilinu.
Efniviður og aðferðir: Afturskyggn greining á meðferðarinnlögnum á Vog á árunum 2000-2023. Fjöldi innlagna einstaklinga og fjöldi heildarinnlagna beggja kynja var leiðréttur í hverjum aldurshópi samkvæmt gögnum frá Hagstofunni. Einnig voru fengnar upplýsingar úr innlendum vímugjafakönnunum Rannsókna og greiningar og frá Menntavísindastofnun HÍ.
Niðurstöður: Innlögnum 13-25 ára ungmenna á Vog hefur farið stöðugt fækkandi frá aldamótum. Ungir karlar (18-25 ára) voru tvöfalt líklegri til að leggjast inn á tímabilinu en konur. Neysla ungs fólks sem leggst inn hefur færst frá áfengi yfir í sterkari efni en kannabisneysla innlagðra hefur breyst minna á tímabilinu.
Ályktanir: Fækkun innlagna ungmenna á Vog á tímabilinu á sér líklega ýmsar skýringar. Meðal þeirra eru tilkoma íslenska forvarnarmódelsins, aðgengi og þróun viðhorfa ungs fólks, fagaðila og foreldra til innlagna á Vog. Mikilvægt er að fylgjast vel með þróun notkunar nýrra efna og breyttu notkunarmynstri vímugjafa, ekki síst ópíata, og nýta slíka þekkingu til reglulegrar aðlögunar á forvörnum hér á landi.
Áföll, þungbær lífsreynsla og vímuefnameðferð: Hvernig er unnið með þessa þætti á dagdeild Teigs í Geðþjónustu Landspítala.
Hjördís B. Tryggvadóttir, Ingvar Eysteinsson og Styrkár Hallsson
Geðþjónusta Landspítala
hjordbt@landspitali.is
Innlendar og erlendar rannsóknir sýna að þungbær lífsreynsla og áföll eru mjög algeng hjá einstaklingum sem þróa með sér áfengis og vímuefnavanda. Áfallasaga þessara einstaklinga byrjar gjarnan í æsku sem getur þá haft áhrif á þroska og ýmsa aðra þætti í lífi þeirra. Töluvert framboð er á meðferð við áfengis og vímuefnameðferð á Íslandi. Sú hugmyndafræði sem unnið er eftir er ólík eftir meðferðarstöðum sem og aðkoma ólíkra fagstétta að meðferðinni.
Á Meðferðarðareiningu geð- og fíknisjúkdóma í Geðþjónustu Landspítala er rekin dagdeild sem gengur undir nafninu Teigur. Á Teigi er veitt sálfræðimeðferð og byggir meðferðin á hugmyndafræði Hugrænnar atferlismeðferðar fyrir áfengis- og vímuefnavanda. Samhliða vímuefnameðferðinni er iðulega veitt sálfræðimeðferð við öðrum vanda sem skjólstæðingahópurinn er að kljást við t.d. við áfallastreituröskun. Þessi meðferðarnálgun er viss sérstaða í þeirri flóru vímuefnameðferðar sem í boði er á Íslandi.
Í erindinu verður varpað ljósi á hvernig aðferðir Hugrænnar atferlismeðferðar geta nýst skjólstæðingum, bæði við að vinna með fíkn en ekki síður annan tilfinningavanda sem er samofin vímuefnavandanum og á gjarnan rætur að rekja til áfalla eða annarrar þungbærrar lífsreynslu.
Í erindinu verður einnig leitast við að varpa ljósi á hvernig unnið er á Teigi við að kortleggja heildavanda skjólstæðinga, kenna og þjálfa bjargráð sem stuða að edrúmennsku, meta frekari meðferðarþörf og finna út hvar henni verður best fyrir komið.
Þeirri spurningu er velt upp hvort minnka megi biðlista eftir vímuefnameðferð með vandaðri greiningu og kortlagningu á heildarvanda skjólstæðinga og í framhaldinu tryggja að einstaklingarnir fái þá meðferð og þjónustu sem stuðlar að bata í sem víðustum skilningi.
Rannsókn á notuðum sprautum í Reykjavík
Unnur Elísabet Stefánsdóttir1,2, Hjördís Tinna Pálmadóttir1, Kristín Ólafsdóttir1,2, Valþór Ásgrímsson2, Ingibjörg Halla Snorradóttir2, Guðrún Dóra Bjarnadóttir1
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Rannsóknastofa í lyfja- og eiturefnafræði
unnures@hi.is
Bakgrunnur: Greining efnaleifa í notuðum sprautubúnaði veitir innsýn í hvaða efni eru í umferð meðal einstaklinga sem nota vímuefni í æð. Þannig fást upplýsingar um virk efni, íblöndunarefni og efnablöndur sem geta gagnast heilbrigðisstarfsfólki og í skaðaminnkunarúrræðum.
Markmið: Að fylgjast með þróun vímuefnaneyslu í æð með því að mæla hvaða efni finnast í notuðum sprautubúnaði og bera niðurstöður saman við sambærilega rannsókn frá árinu 2022 og við önnur Evrópulönd í ESCAPE verkefni EUDA. Auk þess e að skima fyrir nýjum efnum á íslenskum fíkniefnamarkaði og að styðja við aðrar rannsóknir á vímuefnaneyslu í æð á Íslandi.
Aðferðir: 206 sýnum var safnað í Reykjavík frá september til nóvember 2024. Efnaleifar voru greindar á gasgreini tengdum massaskynjara (GC/MS) og niðurstöður bornar saman við viðmiðunarefni lyfja og fíkniefna. Úrvinnsla fór fram með Agilent Masshunter og ChemStation hugbúnaði.
Niðurstöður: Alls greindust 12 vímuefni., Örvandi efni voru algengust og fundust í 73% sýna. Ópíóíðar eru einnig algengir og fundust í 31% sýna. Um 12% sýna innihéldu blöndu vímuefna. Það er lægra hlutfall en mældist árið 2022. Metýlfenídat var algengasta efnið og fannst í 42% tilfella, en árið. 2022 var hlutfall þess 52%.
Ályktanir: Metýlfenídat er enn algengasta efnið sem notað er í æð í Reykjavík. Það er í takt við rannsóknir þar sem notendur eru spurðir hvaða efni þeir kjósi helst. Leiða má líkur að því að flestir sem nota lyfið í æð séu með það á hylkjaformi. Slík notkun metýlfenidats þekkist ekki í löndunum í kringum okkur. Morfín og oxýkódon eru algengustu ópíóíðarnir, en einnig er mikilvægt að hafa vera á varðbergi gagnvart nítazenum.
Nýmynduð benzódíazepín á íslenskum fíkniefnamarkaði—dæmisaga um ofskömmtun á brómazólam
Adam Erik Bauer1, Elva Eir Grétarsdóttir2, Valþór Ásgrímsson1, Sigurbergur Kárason2
1Rannsóknastofa í lyfja- og eiturefnafræði Háskóla Íslands 2 Gjörgæsla Landspítala
adameb@hi.is
Bakgrunnur: Á undanförnum árum hefur ný tegund efna, nýmynduð benzódíazepín, náð fótfestu á íslenskum vímuefnamarkaði. Eitt þessara efna, brómazólam, hefur orðið æ algengara og greinist reglulega í lífsýnum á Rannsóknastofu í lyfja- og eituefnafræði. Algengast er að nýmyndaðra benzódíazepínefna sé neytt á töfluformi. Töflurnar líkjast almennt þekktum benzódíazepínlyfjum á markaði í útliti. Brómazólam hefur greinst í fíkniefnasýnum, akstursmálum, líkamsárásarmálum, alvarlegum eitrunartilfellum og krufningasýnum. Lyfjafræðilegar upplýsingar um efnið skortir.
Markmið: Að lýsa lífshættulegri eitrun eftir inntöku á brómazólam í duftformi, með áherslu á efnagreiningu, klínískar afleiðingar, meðferð og mikilvægi meðvitundar heilbrigðisstarfsfólks um tilvist og eiginleika nýmyndaðra benzódíazepína.
Aðferð: Lýsing á atviki þar sem sjúklingur lagðist inn á gjörgæslu eftir inntöku óþekkts efnis. Sjúklingur var meðvitundarlaus í öndunarvél í 9 daga. Eftir efnagreiningu á sýni af vettvangi og sermissýni úr sjúklingi kom brómazólameitrun í ljós. Fimm sermissýni voru tekin yfir 204 klukkustunda tímabil og brómazólam magngreint með vökvaskilju tengdri raðtengdum fjórpúlsmassagreini (UPLC-MS/MS). Upplýsingar um meðferð og bataferli fengust úr sjúkraskrá.
Niðurstöður: Við innlögn mældist brómazólam í blóði sjúklings 5860 ng/mL. Það er margfalt yfir áætluðum eitrunarmörkum sambærilegs efnis, alprazólam (300 ng/mL). Á fimmta degi innlagnar var sermisstyrkur kominn niður í 843 ng/mL. Á níunda degi innlagnar var sermisstyrkur 61.6 ng/mL og sjúklingur komst þá til meðvitundar og var tekinn úr öndunarvél. Helmingunartími brómazólams reyndist 31 klst. Sjúklingur virðist hafa náð sér án varanlegra afleiðinga
Ályktanir: Þetta sjúkratilfelli undirstrikar hættuna sem fylgir neyslu ólöglegra fíkniefna og lyfja af svörtum markaði. Mikilvægt er að heilbrigðisstarfsfólk geri sér grein fyrir tilvist efna eins og brómazólams og þekki helstu einkenni og áhættuþætti eitrunar.
Öldrunargeðteymi. Nýtt teymi innan geðsviðs Landspítala.
Thomas Brieden, Katla Marín Stefánsdóttir, Guðríður Ringsted, Jökull Máni Þrastarson
Geðþjónusta Landspítala
Innan geðþjónustu Landspítala er nýtt ráðgefandi teymi sem sérhæfir sig í að sinna geðheilbrigðisþjónustu aldraðra. Teymið er í mótun hvað varðar verklag og skyldur. Fyrst um sinn starfar það sem ráðgefandi teymi innan Landspítala en mun síðar meir færa út kvíar sínar í átt að öðrum heilbrigðisstofnunum, t.d. heilsugæslu. Unnið er eftir aðgerðaráætlun um aðgerðir í geðheilbrigðismálum þar sem áætlað er að þróa ráðgefandi teymi með sérhæfingu á sviði geðheilbrigði aldraðra. Samkvæmt tímaramma og áætlun er miðað að því að árið 2030 sé komin samfelld og árangursrík þjónusta og bætt aðgengi fyrir aldraða í sérhæfða geðheilbrigðisþjónustu, óháð búsetu.
Áskoranir samfélags okkar eru margvíslegar þegar við rýnum í tölur og þróun á milli ára. Við sjáum að einstaklingar eru að eldast og þeir hópar sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda munu því stækka. Talið er að 20% einstaklinga 55 ára og eldri upplifa geðraskanir en það er ekki hluti af eðlilegri öldrun. Hlutfallið fer hækkandi á næstu 25 árum. Meðal algengustu sjúkdóma hjá öldruðum eru þunglyndi, kvíði, heilabilun og vímuefnavandi. Gera má ráð fyrir að um 25% aldraðra séu með einhver geðræn einkenni og um fjórðungur þarf sérhæfða þjónustu vegna þess. Hlutfall þeirra sem greinast með heilabilun á aldrinum 65 til 69 ára er um 1,9% en sú prósentutala rýkur upp í 14% á aldursbilinu 80 til 84 ára. Þörfin fyrir geðheilbrigðisþjónustu aldraða er meiri heldur en framboð er. Fleiri einstaklingar eiga eftir að þurfa á þjónustu hjúkrunarheimila að halda og eins eiga fleiri aldraðir eftir að þurfa á innlögn á sjúkrahúsi að halda.
Öldrunargeðþjónusta getur spilað mikilvægt hlutverk í því að fyrirbyggja versnun á andlegu ástandi og líðan sem gæti krafist innlagnar á sjúkrahús. Eins gæti sú þjónusta stutt fólk í að vera heima eins lengi og mögulegt er. Markmið öldrunargeðteymis er að veita þessa sérhæfðu þjónustu sem teymismeðlimir hafa tileinkað sér, að tryggja samfellu í meðferð og veita ráðgjöf til utanaðkomandi, að draga úr endurinnlögnum og bæta lífsgæði, að styðja við heilbrigðisstarfsfólk í að veita meðferð og að þróa þjónustu til langs tíma með þarfir og hagsmuni þessa hóps í huga.
Skimun fyrir þunglyndi og sjálfsvígshugsunum aldraðra á Bráðamóttöku Landspítala í Fossvogi
Þórey Rósa Einarsdóttir
Geðþjónusta Landspítala1, Háskóli Íslands2
Bakgrunnur: Mikilvægt er að huga betur að geðheilsu aldraðra. Þunglyndi er algengasta geðröskunin meðal aldraða. Skimun hefur sýnt að rúmlega 28% aldraðrahafi mörg einkenni þunglyndis eða jákvæða þunglyndisskimun en hlutfallið er enn hærra meðal þeirra sem glíma við sjúkdóma og liggja á spítölum. Sjálfsvíg er ein alvarlegasta afleiðing þunglyndis. Samkvæmt klínískum leiðbeiningum Landspítala um þunglyndi skal ávallt spyrja þá sem greinast með þunglyndi um sjálfsvígshugsanir. Einstaklingum með væg einkenni og einkenni í meðallagi skal veita upplýsingar um þunglyndi og bjóða samtal.
Markmið: Að kanna fýsileika ákveðinnar aðferðarfræði við geðfræðslu, snemmgreiningu þunglyndis og mat á sjálfsvígshugsunum hjá 75 ára og eldri einstaklingum á Bráðamóttöku Landspítala í Fossvogi.
Aðferð: Skimað var fyrir þunglyndi aldraðra 75 ára og eldri á bráðamóttökunni í Fossvogi. Notast var við GDS-15 listann (Geriatric Depression Scale) skimunartækið og hálfstaðlað viðtal. Þegar skorið var 0-4 stig var boðið samtal og geðfræðsla um þunglyndi, en framkvæmt mat á sjálfsvígshættu og nánara mat á þunglyndi ef skor var ≥ 5stig. Ásamt því fengu þeir einstaklingar einnig samtal og geðfræðslu. Niðurstaða skimunarlistans var skráð í sjúkrasögu.
Niðurstöður: 12 einstaklingar voru skimaðir og voru 10 með skor sem leiddi til íhlutunar. Aldursbilið var 72-94 ár, kynjahlutfall jafnt 5 karlar og 5 konur. Tímalengd skimunar ásamt samtali var 30-100 mínútur. Spönn GDS-stiga var 2-10 og þrír einstaklingar höfðu > 5 stig. Sjálfsvígshættumat var gert hjá fjórum einstaklingum og var í öllum tilvikum neikvætt á þeim tímapunkti sem það var framkvæmt.
Ályktun: Snemmgreining ásamt geðfræðslu getur bætt heilsu og lífsgæði aldraðra. Vísbendingar komu fram um skort á viðeigandi þjónustu fyrir einstaklinga með hátt skor.
ADHD er ofgreint hjá Íslendingum
Oddur Ingimarsson1,2, Ragna Kristín Guðbrandsdóttir1,2, Bertrand Andre Marc Lauth1,3 og Engilbert Sigurðsson1,2.
1Háskóli Íslands, 2Geðþjónusta Landspítala, 3Barna- og unglingageðdeild Landspítala
Inngangur: Athyglisbrestur með ofvirkni (ADHD) er meðfædd taugaþroskaröskun sem einkennist af athyglisbresti, ofvirkni og hvatvísi en oft dregur úr einkennum með aldri. Stærri og vandaðri rannsóknir á algengi ADHD hafa áætlað að algengið hjá börnum og unglingum sé á bilinu 3,4%-7,2% og hjá ungum fullorðnum 2,5-6,8%. Markmið rannsóknarinnar var að kanna algengi ADHD greininga hjá Íslendingum byggt á ADHD lyfjanotkun.
Efniviður og aðferðir: Rannsóknin var afturskyggn ferilrannsókn byggð á gögnum úr lyfjagagnagrunni Embættis Landlæknis. Rannsóknarúrtakið samanstóð af Íslendingum 7 til 70 ára sem leystu út ADHD lyf á tímabilinu 1.1.2004-31.12.2023.
Niðurstöður: Árið 2023 notuðu 14,7% 7-17 ára ungmenna ADHD lyf, 17,7% drengja og 11,6% stúlkna. Notkun 12-17 ára unglinga 12-17 var enn meiri eða 17,6%, 20,1% hjá drengjum og 14,6% hjá stúlkum. Hjá 18-44 ára var notkunin 10,2%, 9,4% hjá körlum og 11,0% hjá konum. Frá 2010 varaukningin í ADHD lyfjanotkun 7-17 ára drengja 93% og 224% hjá stúlkum á sama aldursbili. Hjá körlum 18-44 ára var aukningin 414% og 543% hjá konum á sama aldursbili frá 2010 til 2023. Nýgengi nýrrar ADHD lyfjanotkunar hjá drengjum 7-17 ára árin 2021-2023 var 10,9 á hverja 1000 íbúa og 13,5 hjá stúlkum. Hjá körlum 18-44 ára var nýgengið árin 2021-2023 18,7 á hverja 1000 íbúa og 19,2 hjá konum.
Ályktanir: Algengi ADHD greininga með hliðsjón af ávísunum ADHD lyfja til Íslendinga er tvö- til þrefalt hærra en í stærri erlendum rannsóknum og samantektum. Höfundar hvetja heilbrigðisyfirvöld til að gera sem fyrst úttekt á því hvernig ADHD greiningum er háttað hér á landi enda ljóst að núverandi fyrirkomulag leiðir til ofgreininga og ofmeðhöndlunar.
Litíum í 76 ár – ábendingar og þróun notkunar frá 1970
Engilbert Sigurðsson1,2 1
Háskóli Íslands, 2Geðþjónusta Landspítala
John Cade birti árið 1949 grein um notkun litíums við ástandi sem hann nefndi „psychotic excitement“. Litíum fékk markaðsleyfi hjá Food & Drug Administration (FDA) til notkunar í geðhvörfum árið 1970. Það hefur allar götur síðan verið öflugasta og fjölvirkasta jafnvægislyfið fyrir einstaklinga með geðhvörf, einkum týpu I. Það þolist almennt vel, þyngdaraukning er síður vandamál en við langtíma meðferð með geðrofslyfi eins og quetiapín eða flogalyfjum eins og valpróatitv tveimur lyfjum sem hafa verið notuð í vaxandi mæli í meðferð geðhvarfa síðastliðna tvo áratugi. Notkun litíums til jafnvægisstillingar í geðhvörfum var útbreidd frá 1980-2005, en dregið hefur úr henni síðan af ástæðum sem vert er að reifa. Þar vegur líklega þungt markaðsetning nýrra geðrofs- og jafnvægislyfja, þar má nefna lamotrigín, lurasidone, cariprazín og lumateperone, en einnig hræðsla við þróun skerðingar á nýrnastarfsemi. Ef hún þróast gerist það afar hægt, talið í árum en oftast einum til þremur áratugum. Því gefst jafnan góður tími til að meta stöðuna og aðra meðferðarkosti. Litíum hefur einnig verið notað sem viðbótarlyf við meðferð alvarlegs þunglyndis sem hefur ekki svarað nægilega meðferð með þunglyndislyfjum. Þar má oftast komast af með lága blóðþéttni, 0,4-0,6 mmól/l, en iðulega þarf meðferðarþéttnin að vera 0,6-0,8 mmól/l til að ná góðri jafnvægisstillingu í geðhvörfum, einstaka sinnum 0,8-1,0 mmól/l, til að ná svörun. Sé svörun góð en skammtaháðar aukaverkanir eins og handskjálfti eða meltingarónot trufla, getur lægri þéttni (0,5-0,6 mmól/l) þó nægt. Síðast en ekki síst er litíum eina lyfið sem dregur úr líkum á sjálfsvígum meðal einstaklinga með lyndisraskanir eins og geðhvörf og endurtekið þunglyndi.
Velferð starfsfólk legudeilda geðsviðs LSH og krefjandi hegðun sjúklinga
Sólveig Fríða Kjærnested¹˒², Berglind Sveinbjörnsdóttir³, Gísli Kort Kristófersson⁴, Halldóra Jónsdóttir¹˒², Jon Taylor, Berglind Guðmundsdóttir¹˒²
Geðþjónusta Landspítala¹, Háskóli Íslands², Háskólinn í Reykjavík³, Háskólinn á Akureyri⁴
Solvekja@landspitali.is
Inngangur: Sjúklingar á legudeildum geðþjónustu glíma við flókinn og meðferðarþráan geðvanda. Meðferðarvinna við slíkar aðstæður getur aukið hættu á kulnunareinkennum og skort á samkennd hjá starfsmönnum.
Markmið: Að rannsaka þætti tengda velferð starfsfólks á legudeildum geðþjónustu LSH og krefjandi hegðun sjúklinga og hvort kynjamunur væri á ótta við samkennd.
Aðferðir: Starfsfólk á legudeildum geðþjónustu Landspítala fékk senda með tölvupósti spurningalista sem innihéldu m.a. spurningar tengdar einkennumi kulnunar. Birtingamynd krefjandi hegðunar var flokkuð í 11 þætti. Þátttakendur voru beðnir um að svara hvort þeir hefðu orðið fyrir slíkri hegðun eða ekki sem og hversu krefjandi hún reyndist þeim.
Niðurstöður: Niðurstöður DASS benda til að meirihluti þátttakenda séu innan eðlilega marka á streitu (83%), þunglyndi (78%) og kvíða (77%). Niðurstöður á BAT listanum sýndu að um 8% þátttakenda eru í hættu eða mikilli hættu tengdri tilfinningalegri skerðingu, 48% hvað varðar hugræna skerðingu, 21,5% á þættinum aftenging og á þættinum örmögnun. Niðurstöður ótta við samkennd benda til að um kynjamun sé að ræða þar sem karlar ( x̄=8,37, SF= 7,52) höfðu marktækt hærra meðalstig á ótta við samkennd gagnvart sjúklingum heldur en konur ( x̄= 4,91, SF= 5,46).
Ályktanir: Niðurstöður rannsóknarinnar sýndu að nokkrir þættir velferðar eru innan eðlilegra marka hjá starfsmönnum legudeilda. Hins vegar virðist meiri hætta i hvað varðar þáttinn „hugræn skerðing“. Mikilvægt er að huga að inngripum sem efla færni og getu starfsfólks til að takast á við krefjandi hegðun og draga úr ótta gagnvart samkennd. Slíkt gæti dregið úr hættu á kulnun meðal starfsfólks og haft bæði áhrif á velferð starfsfólks og sjúklinga.
Stuðningur eftir ofbeldi í starfi á geðdeild
Guðfinna Betty Hilmarsdóttir
Geðþjónusta Landspítala
Bakgrunnur: Ofbeldi gagnvart heilbrigðisstarfsfólki er alvarlegt og vaxandi áhyggjuefni á geðdeildum. Slík reynsla getur haft víðtækar líkamlega og sálrænar afleiðingar, og leitt til þunglyndis, kvíða, svefnerfiðleika og áfallastreituröskunar. Mikilvægt er að grípa til markviss stuðnings til að lágmarka neikvæð áhrif og styðja við starfsfólk á áhrifaríkan hátt.
Markmið: Að samþætta þekkingu um stuðning sem getur dregið úr afleiðingum ofbeldis hjá starfsfólki geðdeilda. Stefnt er að því að niðurstöður rannsóknarinnar nýtist til að koma með ábendingar varðandi stuðning við starfsfólk og umbætur í klínísku starfsumhverfi á Íslandi.
Aðferð: Framkvæmd var skjót samantekt (e. Rapid review) á eigindlegum og megindlegum rannsóknum samkvæmt leiðbeiningum Cochrane og Joanna Briggs stofnunarinnar . Heimildaleit fór fram í gagnasöfnum PubMed, CINAHL og PsychInfo, þar sem áhersla var lögð á rannsóknir sem fjalla um stuðningsúrræði fyrir starfsfólk eftir ofbeldi í starfi.
Niðurstöður: Samtals uppfylltu 12 rannsóknir sett viðmið, þar af fimm megindlegar, ein með hálf-tilraunasniði, ein tilfellarannsókn og fimm eigindlegar. Niðurstöður sýndu að aukinn stuðningur dregur úr afleiðingum ofbeldis. Starfsfólk kallaði eftir meiri stuðningi frá yfirmönnum, samstarfsfélögum, fjölskyldu og vinum, en margir leituðu ekki eftir aðstoð af sjálfsdáðum. Sértæk stuðningsúrræði, líkt og lífeðlisfræðileg endurgjöf og EMDR virðast árangursrík í þessu samhengi. Aðrar gagnlegar leiðir voru stuðningshópar, fræðsla, áfallamiðaðar viðranir og jafningjastuðningur.
Ályktanir: Til að draga úr neikvæðum afleiðingum ofbeldis í starfi er nauðsynlegt að bjóða upp á markvissan stuðning fyrir starfsfólk geðdeilda. Taka þarf mið af hverju atviki fyrir sig og huga sérstaklega að mögulegri þróun áfallastreitu. Meta þarf hvenær og hvernig viðrun er best framkvæmd, ásamt því að meta þörf fyrir eftirfylgd og stuðning.
„Sinnuleysi stjórnandans jók á vanlíðan mína en mér leið betur þegar ég fann fyrir stuðningi“ - Reynsla ráðgjafa á geðþjónustu Landspítala af viðbrögðum stjórnenda við ofbeldisatvikum og möguleg áhrif á úrvinnslu þolenda.
Erna Valdís Jónsdóttir1,2, Dr. Hulda Sædís Bryngeirsdóttir2, Dr. Kristín Linda Hjartardóttir2,3
1Landspítali Háskólasjúkrahús, 2Háskólinn á Akureyri, 3Abbott Northwestern Hospital
ernavj@landspitali.is
Bakgrunnur: Allt að 95% heilbrigðisstarfsfólks verða fyrir starfstengdu ofbeldi á sínum starfsferli. Algengast er að þolendur starfstengds ofbeldis séu þeir sem eru í mestu návígi við gerendur. Stuðningur stjórnenda er mikilvægur þáttur í úrvinnslu slíks ofbeldis. Þrátt fyrir það sýna rannsóknir að meirihluti heilbrigðisstarfsfólks sem starfar í geðþjónustu upplifi skort á slíkum stuðningi.
Markmið: Markmið rannsóknarinnar var að varpa ljósi á reynslu ráðgjafa á geðþjónustuLandspítala af viðbrögðum stjórnenda við ofbeldisatvikum og hvort viðbrögðin höfðu áhrif á úrvinnslu þolenda á því að hafa orðið fyrir ofbeldi í starfi.
Aðferð: Notast var við eigindlega rannsóknaraðferð Vancouver-skólans í fyrirbærafræði. Þátttakendur voru ráðgjafar á geðsviði Landspítala sem höfðu orðið fyrir starfstengdu ofbeldi fyrir meira en 6 mánuðum. Gagnaöflun fór fram með 42-69 mínútna löngu viðtali við hvern þátttakanda, en þeir voru 12, 6 konur og 6 karlar.
Niðurstöður: Yfirþema rannsóknarinnar var „Sinnuleysi stjórnandans jók á vanlíðan mína en mér leið betur þegar ég fann fyrir stuðningi“. Ráðgjafar sem fundu fyrir stuðningi stjórnenda í kjölfar ofbeldisatvika voru yfirleitt ánægðari í starfi og töldu stuðninginn hafa auðveldað þeim úrvinnslu ofbeldisins. Ráðgjafar sem ekki fundu fyrir stuðningi stjórnenda höfðu gefist upp á að vinna úr ofbeldinu eða upplifðu neikvæðar tilfinningar gagnvart stuðningsleysinu. Meginþemun voru tvö: Sinnuleysi stjórnenda og Stuðningur stjórnenda sem vísar til mismunandi viðbragða stjórnenda við starfstengdum ofbeldisatvikum.
Ályktanir: Niðurstöður rannsóknarinnar benda til að sinnuleysi stjórnenda gagnvart starfstengdu ofbeldi auki á vanlíðan þátttakenda en stuðningur stjórnenda í slíkum aðstæðum sé líklegur til að bæta líðan ráðgjafa. Aukinn stuðningur stjórnenda við ráðgjafa í kjölfar starfstengds ofbeldis virðist líklegur til að draga úr neikvæðum afleiðingum slíkrar reynslu.
Áhrif starfsánægju á geðdeildum á starfsfólk og gæði þjónustunnar: Kerfisbundin fræðileg samantekt Fanney Viktoría Kristjánsdóttir1,2, Eydís Kristín Sveinbjarnardóttir1,2
1Geðþjónusta Landspítala, 2 Háskóli Íslands
fanneyv@landspitali.is
Tilgangur og markmið: Að draga saman þekkingu og samþætta niðurstöður rannsókna á áhrifum starfsánægju meðal starfsfólks geðdeilda á sjúkrahúsum. Greina áhrifaþætti starfsánægju og hvaða áhrif starfsánægja hefur á starfsfólk og gæði þjónustunnar sem er veitt.
Bakgrunnur: Starfsumhverfi geðdeilda ræðst meðal annars af þörfum sjúklinga, mönnun starfsfólks og hvort viðeigandi öryggisráðstafanir séu til staðar. Góð samskipti og traust ræðst af tengslum starfsmanna við hvern annan og við sjúklinga og yfirmenn. Tengsl starfsmanna hafa áhrif á starfsánægju og geta styrkt fagmennsku þeirra og hæfni.
Aðferð: Kerfisbundin fræðileg samantekt. Rannsóknarspurningin var sett fram samkvæmt PICOT-viðmiðum. Leit að rannsóknum tengdum starfsánægju var framkvæmd í fjórum gagnagrunnum, PsycInfo, PubMed, CINAHL og Web of Science í febrúar 2023. Rannsóknir urðu að vera á ensku, vera birtar á árunum 2013-2023 og fjalla um starfsánægju starfsfólks á geðdeildum sjúkrahúsa. Skilyrði voru einnig að greinar væru ritrýndar, áhrifastuðull tímarits ≥1, fengju ≥7 stig á gæðamatsmælitæki JBI og aðgangur væri að grein frá virtu greinasafni eða höfundi. Þær greinar sem ekki uppfylltu inntökuskilyrðin voru útilokaðar og greining sett upp út frá PRISMA-flæðiriti.
Niðurstöður: Samtals 11 rannsóknir uppfylltu inntökuskilyrðin. Niðurstöður gefa til kynna að styðja þurfi markvisst við starfsánægju starfsmanna geðdeilda til að auka vellíðan í starfi og gæði þjónustunnar.
Ályktun: Stuðningur við starfsfólk með mismunandi starfsreynslu getur aukið seiglu þess og starfsánægju. Lengri starfsaldur eykur sjálfstæði og hæfni starfsmanna sem eykur gæði þjónustunnar. Því er mikilvægt að halda fólki lengur í starfi og minnka starfsmannaveltu. Það eykur gæði geðþjónustu þegar hjúkrunardeildarstjórar, hjúkrunarfræðingar og annað starfsfólk geðdeilda vinnur markvisst með þá þætti sem rannsóknir sýna að auki starfsánægju.
Upplifun fólks með geðrof af innlögn á geðdeild. Kerfisbundin fræðileg samantekt og þemanýmyndun.)
Bryndís Berg1.Eydís Kr. Sveinbjarnardóttir2 og Eyrún Thorstensen1
1Geðþjónusta Landspítala, 2Háskóli Íslands
bryndisberg@islandia.is /brynberg@landspitali.is
Bakgrunnur: Innlögn á geðdeild í geðrofi og leiðin til bata er áskorun fyrir þjónustuþega. Talað er um tvenns konar bata frá geðsjúkdómi, annars vegar klínískan bata með áherslu á að draga úr einkennum og öðlast aftur fyrri getu, hæfni og virkni, en hins vegar persónulegan bata þar sem áherslan er á innihaldsríkt líf. Bati er einstaklingsupplifun. Framlag starfsfólks er fyrst og fremst að styðja einstaklinginn á vegferð hans til bata. Meðferðarsamband, sameiginleg ákvarðanataka og að sjálfsákvörðunarréttur sé virtur virðist skipta mestu í innlögninni.
Tilgangur og markmið: Að varpa ljósi á upplifun þjónustuþega með geðrofssjúkdóm af innlögn á geðdeild.
Aðferð: Kerfisbundin fræðileg samantekt. Leitað var að eigindlegum rannsóknum frá árunum 2013 - 2023 í gagnagrunnum PubMed, PsycInfo og Scopus. Gögnin voru túlkuð með þemanýmyndun. Upprunalegi textinn var kóðaður, lýsandi þemu tekin upp úr frumgögnum og greiningarþemu mynduð.
Niðurstöður: Úr ellefu rannsóknum sem fundust fengust fjögur yfirþemu, „skjólstæðingsmiðuð umönnun“ „umhverfi og aðstæður á deild“ „stuðningur“ og „innri barátta“. Skjólstæðingsmiðuð umönnun leiddi til bæði jákvæðra og neikvæðra upplifana hjá þjónustuþegum eftir því hvernig hún var veitt. Umhverfi og aðstæður spiluðu hlutverk í líðan og framvindu bata. Stuðningur þótti mikilvægur, sérstaklega stuðningur ættingja og vina, en einnig stuðningur starfsfólks, annarra þjónustuþega og jafningja. Innri barátta var skjólstæðingum erfiðust. Sú barátta var fyrst og fremst vegna skorts á sjálfræði, að hafa ekki stjórn, vera stjórnað frekar en að upplifa stuðning. Reynsla af þvingaðri meðferð var aðaluppspretta vanlíðunar.
Ályktun: Með auknum skilningi starfsfólks á geðdeildum á upplifun skjólstæðinga og hvað þeim finnst gagnlegt í innlögninni skapast þekking sem miðar að því að mæta betur þeirra þörfum.
DAM-nálgun á deild, samstarfsverkefni 33C og DAM-teymis geðþjónustu Landspítala
Guðrún Edda Hauksdóttir, Sigrún Halldórsdóttir, Ragnheiður H.E. Bjarman, Gunnhildur Gunnarsdóttir, sálfræðingur
Geðþjónusta Landspítala
gudruhau@landspitali.is
Bakgrunnur: Síðustu misseri hefur borið á auknum fjölda innlagna einstaklinga með alvarlegan tilfinningalegan óstöðugleika og sjálfsskaðandi hegðun á bráðalegudeild lyndisraskana, 33C. Einkum er um að ræða einstaklinga með greininguna persónuröskun með óstöðugum geðbrigðum (PÓG, ICD-10: F60.3). Innlagnir einstaklinga með PÓG jukust um 92% milli 2023 og 2024. Vel er þekkt að einstaklingar með tilfinningalegan óstöðugleika geta vakið upp sterkar tilfinningar hjá starfsfólki og þjónusta við þá getur aukið upplifun á álagi í starfi. Á Landspítala er sérhæfð meðferð við alvarlegum tilfinningalegum óstöðugleika veitt af DAM-teymi í göngudeild lyndisraskana. Leitað var til fagaðila hjá DAM-teymi á göngudeild lyndisraskana um samvinnu um fræðslu fyrir starfsfólk.
Markmið: Að efla þekkingu og færni þverfaglegs starfshóps á deild 33C í þjónustu við slíka einstaklinga og færa þekkingu nær skjólstæðingum teymisins þegar þörfin er mest.
Aðferð: 12 einstaklingar úr þverfaglegum hópi starfsmanna voru valdir til þátttöku. Geðhjúkrunarfræðingur og sálfræðingur úr DAM-teymi sáu um framkvæmd fræðslu og handleiðslu. Lögð var áhersla á fræðslu um tilfinningavanda, grunnatriði DAM, þætti úr fjórum færniflokkum í DAM (núvitund, streituþol, tilfinningastjórnun og samskiptafærni), viðurkennandi samskipti og verkfæri úr DAM meðferð á borð við keðjugreiningu og streituþolsplön. Í handleiðslu gafst tækifæri til að ræða klíníska reynslu samhliða.
Niðurstöður: Þjálfunin stóð yfir frá nóvember 2024 til mars 2025. Þátttakendur upplifðu aukið öryggi í notkun aðferða úr DAM í vinnu á deild. Næstu skref fela í sér frekara mat á árangri verkefnisins, þróun fræðsluefnis inni í kerfinu Eddu, áframhaldandi tilboð um handleiðslu varðandi DAM-miðaða þjónustu á deild og þjálfun fleiri einstaklinga.
Ályktanir: Samstarf legudeilda og sérhæfðra göngudeildarteyma býður upp á möguleika til að brjóta múra milli eininga í þriðju línu þjónustu og mikilvægar umbætur í þjónustu við viðkvæma notendur.
Klínískir atferlisfræðingar á geðþjónustu Landspítala
Bára Denný Ívarsdóttir1, Berglind Sveinbjörnsdóttir1,2
1Sálfræðiþjónusta Landspítalans, 2Háskólinn í Reykjavík
baradi@landspitali.is ; bersvein@landspitali.is.
Árið 2020 var fyrsti atferlisfræðingurinn ráðinn á Landspítala og nú eru stöðugildin þeirra þrjú. Fólk með geðrænan vanda glímir oft við fjölbreyttar áskoranir, svo sem hegðun sem getur skert lífsgæði þeirra og þeirra nánustu, eins og ofbeldi, sjálfskaðandi hegðun og vanvirkni. Aðferðir sem byggja á atferlisgreiningu eiga vel við í faglegri vinnu á geðsviði. Atferlisgreining virðist henta vel til að draga úr beitingu nauðungar á legudeildum fyrir geðsjúka. Mikilvægt er að greina umhverfisþætti sem geta ýtt undir erfiða hegðun skjólstæðinga.
Þegar klínískur atferlisfræðingur fær beiðni um að taka að sér mál frá geðsviði Landspítalans þá fara í gang ákveðnir verkferlar sem hannaðir hafa verið af höfundum þessa erindis og byggja á gagnreyndum aðferðum. Einstaklingsmiðuð íhlutun með greiningu á umhverfisþáttum sem geta hamlað eða stutt við ákveðna hegðun er ein af megin aðferðum þeirra klínískra atferlisfræðinga sem vinna með skjólstæðingum á geðsviði Landspítalans. Þótt krefjandi hegðun og vanvirkni geti verið einkenni geðsjúkdómsins þá er margt sem starfsfólk getur gert til þess að vinna með vandann og auka lífsgæði skjólstæðingsins. Þar af leiðandi felur íhlutun oft í sér starfsmannaþjálfun, þar sem starfsfólki eru kenndar fyrirbyggjandi aðferðir og sértæk viðbrögð við ákveðnum vanda, eða hagnýtar aðferðir til að virkja skjólstæðinga. Bestur árangur næst með samræmdum vinnubrögðum, skýrum samskiptaleiðum og ekki síst að hafa skjólstæðing með í ráðum.
Í þessu erindi munum við fjalla um nálgun klínískra atferlisfræðinga að þeim fjölbreytta vanda sem birtist inni á geðsviði Landspítalans, bæði áskoranir og tækifæri. Í lok þessa erindis kynnum við svo hugleiðingar okkar um þróun faglegs starfs klínískra atferlisfræðinga inni á geðsviði Landspítalans.
Árangur IPS (Individual Placement and Support) starfsendurhæfingar fyrir einstaklinga með alvarlegar geðraskanir á Geðsviði Landspítala
Magnús Haraldsson1,2, Soffía E Einarsdóttir1 , Hlynur Jónasson, Oddur Ingimarsson1,2, Halldóra Jónsdóttir1,2
Geðþjónusta Landspítala1, Háskóli Íslands2
hmagnus@landspitali.is
Bakgrunnur: IPS er gagnreynd starfsendurhæfing fyrir fólk með alvarlegar geðraskanir. Helstu leiðarstef þessarar þjónustu eru hröð leit að samkeppnishæfum störfum þar sem tekið er tillit til óska skjólstæðinga og þeim veittur nauðsynlegur stuðningur eftir að vinna er hafin. Rannsóknir hafa sýnt að þátttakendur í IPS eru líklegri til að fá vinnu og halda henni en þeir sem fara í annars konar starfsendurhæfingu. Markmið þessarar rannsóknir var að kanna árangur IPS á Geðsviði Landspítala.
Aðferðir: Rannsóknin er án samanburðarhóps og var safnað gögnum um alla skjólstæðinga sem vísað var í IPS 2021-2024. Sjúkdómsgreininga var leitað í sjúkraskrár og safnað var upplýsingum um fjölda og tímalengd starfa. Vinnuveitendur svöruðu nafnlausri könnun á reynslunni af IPS.
Niðurstöður: Á rannsóknartíma var 87 notendum vísað í IPS úr Laugarásdeild og samfélags- og geðrofsteymum geðsviðs, sem þjóna um 400 einstaklingum. Meðalaldur var 37 ár (23-60), 75% voru karlkyns og 77% voru greindir með geðklofa eða geðhvarfaklofa. Tvígreiningu höfðu 46%. Af 87 fengu 64 (74%) vinnu og unnu að minnsta kosti einn dag. 37 (43%) gátu unnið lengur en 3 mánuði og 27 (31%) lengur en 6 mánuði. Flest störfin voru hlutastörf (meðalstarfshlutfall 46%). Algengasta ástæða brottfalls var versnun á veikindum. Yfir 90% vinnuveitenda voru ánægðir með reynslu af IPS og um 70% töldu að það hafa stuðlað að opnara samtali um geðheilbrigði og dregið úr fordómum.
Ályktanir: IPS hefur gert verulegum fjölda einstaklinga með alvarlegan geðvanda kleift að fá samkeppnishæf störf og um þriðjungur þátttakenda héldu starfi lengur en 6 mánuði. Atvinnurekendur voru almennt ánægðir með reynslu af IPS.
Áhrif starfsánægju á geðdeildum á starfsfólk og gæði þjónustunnar: Kerfisbundin fræðileg samantekt
Fanney Viktoría Kristjánsdóttir1,2, Eydís Kristín Sveinbjarnardóttir1,2,
1Geðþjónusta Landspítala, 2 Háskóli Íslands
fanneyv@landspitali.is
Tilgangur og markmið: Að draga saman þekkingu og samþætta niðurstöður rannsókna á áhrifum starfsánægju meðal starfsfólks geðdeilda á sjúkrahúsum. Greina áhrifaþætti starfsánægju og hvaða áhrif starfsánægja hefur á starfsfólk og gæði þjónustunnar sem er veitt.
Bakgrunnur: Starfsumhverfi geðdeilda ræðst meðal annars af þörfum sjúklinga, mönnun starfsfólks og hvort viðeigandi öryggisráðstafanir séu til staðar. Góð samskipti og traust ræðst af tengslum starfsmanna við hvern annan og við sjúklinga og yfirmenn. Tengsl starfsmanna hafa áhrif á starfsánægju og geta styrkt fagmennsku þeirra og hæfni.
Aðferð: Kerfisbundin fræðileg samantekt. Rannsóknarspurningin var sett fram samkvæmt PICOT-viðmiðum. Leit að rannsóknum tengdum starfsánægju var framkvæmd í fjórum gagnagrunnum, PsycInfo, PubMed, CINAHL og Web of Science í febrúar 2023. Rannsóknir urðu að vera á ensku, vera birtar á árunum 2013-2023 og fjalla um starfsánægju starfsfólks á geðdeildum sjúkrahúsa. Skilyrði voru einnig að greinar væru ritrýndar, áhrifastuðull tímarits ≥1, fengju ≥7 stig á gæðamatsmælitæki JBI og aðgangur væri að grein frá virtu greinasafni eða höfundi. Þær greinar sem ekki uppfylltu inntökuskilyrðin voru útilokaðar og greining sett upp út frá PRISMA-flæðiriti.
Niðurstöður: Samtals 11 rannsóknir uppfylltu inntökuskilyrðin. Niðurstöður gefa til kynna að styðja þurfi markvisst við starfsánægju starfsmanna geðdeilda til að auka vellíðan í starfi og gæði þjónustunnar.
Ályktun: Stuðningur við starfsfólk með mismunandi starfsreynslu getur aukið seiglu þess og starfsánægju. Lengri starfsaldur eykur sjálfstæði og hæfni starfsmanna sem eykur gæði þjónustunnar. Því er mikilvægt að halda fólki lengur í starfi og minnka starfsmannaveltu. Það eykur gæði geðþjónustu þegar hjúkrunardeildarstjórar, hjúkrunarfræðingar og annað starfsfólk geðdeilda vinnur markvisst með þá þætti sem rannsóknir sýna að auki starfsánægju.